Międzynarodowe i unijne prawo podatkowe

Rezydencja i podwójne opodatkowanie, umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania i metody unikania, zakład, certyfikat rezydencji, podatek u źródła i mechanizm zwrotu, Konwencja MLI, dyrektywy Unii dotyczące spółek, odsetek i należności licencyjnych, ATAD, exit tax, ceny transferowe w wymiarze międzynarodowym.

Dziedzina z art. 20 ust. 1 pkt 3 ustawy o doradztwie podatkowym. W tej dziedzinie mamy 49 pytań.

W jakim terminie podatnik może złożyć wniosek o zwrot podatku u źródła pobranego nadmiernie przez płatnika, gdy podstawa prawna do zwrotu wynika z umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania?

a) W terminie 5 lat, liczonym od końca roku kalendarzowego, w którym płatnik pobrał podatek. poprawna
b) W terminie 3 lat, liczonym od końca roku kalendarzowego, w którym płatnik pobrał podatek.
c) W terminie 1 miesiąca, liczonym od dnia, w którym płatnik pobrał podatek u źródła.

Dlaczego tak: Ustawa o CIT nie przewiduje odrębnego, krótszego terminu na złożenie wniosku o zwrot podatku u źródła. Zgodnie z art. 28b ust. 16 ustawy o CIT w zakresie nieuregulowanym stosuje się odpowiednio przepisy Ordynacji podatkowej, w tym ogólną zasadę przedawnienia zobowiązania podatkowego z art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej: 5 lat licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Termin 3 lat nie ma oparcia w przepisach, a termin 1 miesiąca jest rażąco za krótki.

Podstawa prawna: Ustawa - Ordynacja podatkowa (Dz.U. 2026 poz. 622), art. 70 § 1 w zw. z art. 28b ust. 16 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz.U. 2026 poz. 554)

Pułapka: Łatwo pomylić termin na zwrot podatku u źródła z terminem przedawnienia zobowiązania podatkowego.

W odniesieniu do Konwencji MLI, które z poniższych stwierdzeń dotyczących zakresu jej stosowania jest prawdziwe?

a) Konwencja MLI ma zastosowanie wyłącznie do umów Polski z państwami członkowskimi Unii Europejskiej, jeśli Polska wskazała je w notyfikacji.
b) Konwencja MLI obejmuje umowę tylko wtedy, gdy oba państwa wskażą ją w notyfikacjach jako umowę objętą Konwencją. poprawna
c) Konwencja MLI obejmuje wszystkie polskie umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania z chwilą związania się nią przez Polskę.

Dlaczego tak: Konwencja MLI nie modyfikuje automatycznie wszystkich umów podatkowych. Umowa staje się umową objętą Konwencją dopiero wtedy, gdy oba umawiające się państwa wskażą ją w notyfikacji złożonej depozytariuszowi, a zakres modyfikacji wyznaczają dodatkowo zastrzeżenia i wybory opcji zgłoszone przez każde z nich. Błędne jest zarówno twierdzenie, że Konwencja obejmuje wszystkie umowy Polski z chwilą związania się nią przez Polskę, jak i to, że ogranicza się do umów z państwami Unii Europejskiej. Stronami Konwencji jest kilkadziesiąt jurysdykcji spoza Unii.

Podstawa prawna: Konwencja wielostronna implementująca środki traktatowego prawa podatkowego mające na celu zapobieganie erozji podstawy opodatkowania i przenoszeniu zysku (Dz.U. 2018 poz. 1369), art. 2 ust. 1 lit. a oraz art. 29

Pułapka: Często mylnie zakłada się, że MLI automatycznie zmienia wszystkie umowy - tymczasem konieczna jest notyfikacja.

W przypadku stosowania Konwencji MLI do umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania między Polską a innym państwem, postanowienia Konwencji, które modyfikują tę umowę, mają skutek:

a) od dnia wskazanego w Konwencji jako dzień rozpoczęcia stosowania, który może być późniejszy niż dzień wejścia w życie Konwencji, a także może być różny dla różnych postanowień poprawna
b) od dnia podpisania Konwencji przez oba państwa, jeżeli oba państwa wyraziły zgodę na jej tymczasowe stosowanie, co wymaga jednak spełnienia dodatkowych warunków proceduralnych
c) od dnia wejścia w życie Konwencji, niezależnie od daty wejścia w życie umowy, co oznacza, że wszystkie postanowienia modyfikujące stosuje się od tego samego dnia

Dlaczego tak: Konwencja MLI odróżnia swoje wejście w życie od rozpoczęcia stosowania jej postanowień do konkretnej umowy podatkowej. Postanowienia modyfikujące umowę wywołują skutek od dnia wskazanego w Konwencji jako dzień rozpoczęcia stosowania, który jest późniejszy niż dzień wejścia Konwencji w życie w relacjach między danymi państwami i jest różny dla podatków pobieranych u źródła oraz dla pozostałych podatków. Samo podpisanie Konwencji nie wystarcza, bo konieczna jest ratyfikacja, przyjęcie lub zatwierdzenie i złożenie dokumentu depozytariuszowi, a Konwencja nie przewiduje stosowania tymczasowego.

Pułapka: Łatwo pomylić wejście w życie Konwencji z dniem rozpoczęcia jej stosowania, które może być odroczone.

Płatnik pobrał od nierezydenta podatek u źródła według stawki krajowej, mimo że zastosowanie miała preferencja wynikająca z umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania. Który organ podatkowy jest właściwy do rozpatrzenia wniosku o zwrot tego podatku?

a) Naczelnik urzędu skarbowego właściwy w sprawach opodatkowania osób zagranicznych, właściwy dla podatnika z ograniczonym obowiązkiem podatkowym. poprawna
b) Naczelnik urzędu skarbowego właściwy według siedziby płatnika, jeżeli to płatnik pobrał i wpłacił podatek u źródła.
c) Szef Krajowej Administracji Skarbowej, jako organ centralny właściwy dla wniosków nierezydentów o zwrot podatku u źródła.

Dlaczego tak: Zgodnie z art. 28b ust. 15 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych organem właściwym w sprawach zwrotu podatku u źródła jest naczelnik urzędu skarbowego właściwy według siedziby podatnika, a w przypadku podatników wymienionych w art. 3 ust. 2, czyli objętych ograniczonym obowiązkiem podatkowym, naczelnik urzędu skarbowego właściwy w sprawach opodatkowania osób zagranicznych. Ustawa nie wiąże właściwości z siedzibą płatnika ani nie powierza tych spraw Szefowi Krajowej Administracji Skarbowej.

Podstawa prawna: Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz.U. 2026 poz. 554), art. 28b ust. 15

Pułapka: Przeniesienie ogólnych zasad właściwości miejscowej na specyficzny mechanizm zwrotu podatku u źródła.

Zgodnie z dyrektywą Rady 2011/96/UE w sprawie wspólnego systemu opodatkowania mającego zastosowanie do spółek macierzystych i spółek zależnych różnych państw członkowskich, jakie warunki musi spełniać spółka, aby korzystać ze zwolnienia z podatku u źródła od dywidend wypłacanych przez spółkę zależną?

a) Spółka musi posiadać bezpośrednio co najmniej 25% udziałów w kapitale spółki zależnej przez nieprzerwany okres co najmniej 2 lat i być rezydentem podatkowym państwa członkowskiego; forma prawna nie ma znaczenia.
b) Spółka musi posiadać bezpośrednio co najmniej 10% udziałów w kapitale spółki zależnej przez nieprzerwany okres co najmniej 2 lat, mieć formę prawną wymienioną w załączniku do dyrektywy i być rezydentem podatkowym państwa członkowskiego. poprawna
c) Spółka musi posiadać bezpośrednio lub pośrednio co najmniej 25% udziałów w kapitale spółki zależnej przez nieprzerwany okres co najmniej 1 roku, mieć formę prawną z załącznika do dyrektywy i być rezydentem podatkowym państwa członkowskiego.

Dlaczego tak: Dyrektywa 2011/96/UE przewiduje, że spółka macierzysta musi posiadać bezpośrednio co najmniej 10% udziałów w kapitale spółki zależnej przez nieprzerwany okres co najmniej 2 lat, aby korzystać ze zwolnienia z podatku u źródła od dywidend. Dodatkowo spółka musi mieć formę prawną wymienioną w załączniku do dyrektywy oraz być rezydentem podatkowym państwa członkowskiego. Pozostałe odpowiedzi wskazują błędne progi udziału lub błędny okres posiadania, a także błędnie pomijają wymóg odpowiedniej formy prawnej albo dopuszczają posiadanie pośrednie.

Podstawa prawna: Dyrektywa Rady 2011/96/UE, art. 2 i 3

Pułapka: Często myli się progi i okresy z innymi przepisami, np. z ustawą o podatku dochodowym od osób prawnych.

Zgodnie z Konwencją MLI, jeżeli państwo będące jej stroną dokonało zastrzeżenia co do mechanizmu konkretnego przepisu, to jakie skutki dla stosowania umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania, której dotyczy konwencja, wywołuje takie zastrzeżenie?

a) Konwencja MLI nie modyfikuje umowy w zakresie objętym zastrzeżeniem, ale zastrzeżenie to jest bezskuteczne, jeżeli umowa zawiera postanowienia analogiczne do postanowień konwencji.
b) Konwencja MLI modyfikuje umowę w zakresie objętym zastrzeżeniem, ale tylko wtedy, gdy zastrzeżenie zostało zgłoszone przez oba państwa.
c) Konwencja MLI nie ma zastosowania do tej umowy w zakresie objętym zastrzeżeniem, chyba że oba państwa strony umowy dokonały zgodnych notyfikacji. poprawna

Dlaczego tak: Konwencja MLI ma charakter elastyczny - państwa mogą dokonać zastrzeżeń, które wyłączają zastosowanie określonych postanowień konwencji do ich umów podatkowych. Jeżeli państwo dokonało zastrzeżenia co do mechanizmu konkretnego przepisu, to konwencja nie ma zastosowania do umowy w tym zakresie, chyba że oba państwa strony umowy dokonały zgodnych notyfikacji. Odpowiedź mówiąca o modyfikacji umowy w razie zgłoszenia zastrzeżenia przez oba państwa jest błędna, ponieważ zastrzeżenie jednostronne wyłącza stosowanie przepisu, a modyfikacja wymaga zgodnej notyfikacji. Odpowiedź mówiąca o bezskuteczności zastrzeżenia w razie analogicznych postanowień umowy również jest błędna, gdyż zastrzeżenie pozostaje skuteczne niezależnie od treści umowy.

Pułapka: Najczęściej mylnie przyjmuje się, że zastrzeżenie wymaga akceptacji drugiego państwa, podczas gdy wystarczy jednostronna deklaracja.

Zgodnie z Konwencją MLI, która z poniższych opcji określa skutek złożenia zastrzeżenia przez państwo będące stroną Konwencji?

a) Zastrzeżenie powoduje automatyczne wypowiedzenie wszystkich umów podatkowych, których stroną jest to państwo, chyba że druga strona wyrazi sprzeciw.
b) Zastrzeżenie wyłącza stosowanie przepisów Konwencji MLI do umów podatkowych wskazanych przez to państwo, ale tylko w zakresie objętym zastrzeżeniem. poprawna
c) Zastrzeżenie pozwala państwu na jednostronną zmianę postanowień umów podatkowych bez zgody drugiej strony, jeżeli jest to zgodne z prawem wewnętrznym.

Dlaczego tak: Konwencja MLI (Konwencja wielostronna implementująca środki traktatowego prawa podatkowego mające na celu zapobieganie erozji podstawy opodatkowania i przenoszeniu zysków) pozwala stronom na złożenie zastrzeżeń, które wyłączają stosowanie określonych postanowień Konwencji do ich umów podatkowych. Zastrzeżenie nie upoważnia do jednostronnej zmiany umów ani nie powoduje ich wypowiedzenia, a jedynie ogranicza zakres stosowania Konwencji w relacji z innymi umawiającymi się państwami. Pozostałe warianty są niezgodne z mechanizmem zastrzeżeń przewidzianym w Konwencji MLI.

Pułapka: Najczęściej mylnie interpretuje się zastrzeżenia jako prawo do zmiany umów lub jako automatyczne wypowiedzenie umów.

Zgodnie z Konwencją MLI, która z poniższych sytuacji stanowi przykład uzgodnienia, które może być uznane za „niedozwolone korzystanie z postanowień umowy” i podlegać ograniczeniu na mocy zasady ograniczenia korzyści (LOB) lub zasady testu podstawowego celu (PPT)?

a) Spółka z państwa A nie prowadzi rzeczywistej działalności, została utworzona wyłącznie dla korzyści z umowy A-B i osiąga dochody z państwa B. poprawna
b) Spółka z państwa A prowadzi rzeczywistą działalność w państwie A, ma uzasadnienie ekonomiczne i osiąga dochody z państwa B.
c) Spółka z państwa A jest rezydentem w państwie A, a wątpliwość dotyczy tylko miejsca faktycznego zarządu w państwie C.

Dlaczego tak: Zasada ograniczenia korzyści (LOB) lub test podstawowego celu (PPT) ma na celu wykluczenie sytuacji, w których uzgodnienie zostało zawarte głównie w celu uzyskania korzyści podatkowych, a nie z uzasadnionych powodów gospodarczych. Spółka utworzona bez rzeczywistej działalności gospodarczej wyłącznie w celu skorzystania z umowy stanowi typowy przypadek niedozwolonego korzystania z postanowień umowy. Spółka prowadząca rzeczywistą działalność gospodarczą i mająca uzasadnienie ekonomiczne korzysta z umowy zgodnie z jej celem. Sama wątpliwość co do rezydencji albo miejsca faktycznego zarządu też nie przesądza jeszcze o niedozwolonym korzystaniu z umowy, chyba że występują dodatkowe okoliczności wskazujące na uzyskanie korzyści jako podstawowy cel uzgodnienia.

Podstawa prawna: Konwencja MLI (Dz.U. 2018 poz. 1369), art. 7 (test podstawowego celu - PPT w ust. 1-2 oraz uproszczona klauzula ograniczenia korzyści - LOB w ust. 8-13)

Pułapka: Należy rozróżnić przypadki, gdy uzgodnienie ma uzasadnienie ekonomiczne, od tych, które są sztuczne i ukierunkowane wyłącznie na uniknięcie opodatkowania.

Zgodnie z Konwencją MLI, w przypadku gdy umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania nie zawiera postanowienia o klauzuli ograniczenia korzyści (LOB), a państwo - strona Konwencji nie dokonało zastrzeżenia, to Konwencja MLI:

a) nie wprowadza klauzuli LOB automatycznie, lecz stosuje test głównego celu (PPT) zgodnie z przedmiotem i celem umowy poprawna
b) wprowadza klauzulę LOB automatycznie, w brzmieniu z Konwencji, bez wymogu notyfikacji przez państwa
c) wprowadza klauzulę LOB dopiero po odrębnym porozumieniu państw, ratyfikowanym poza trybem Konwencji

Dlaczego tak: Minimalnym standardem przeciwdziałania nadużyciom w Konwencji MLI jest test głównego celu (PPT) z art. 7 ust. 1, a Polska oświadczyła, że przyjmuje sam PPT jako środek przejściowy. Uproszczona klauzula ograniczenia korzyści (LOB) z art. 7 ust. 8-13 jest opcją, którą państwo musi wybrać; sama Konwencja nie wprowadza jej do umowy automatycznie, gdy umowa takiej klauzuli nie zawiera. Zamiast tego nakazuje odmawiać korzyści umownych wtedy, gdy ich uzyskanie było jednym z głównych celów uzgodnienia lub transakcji, chyba że przyznanie korzyści byłoby zgodne z przedmiotem i celem odpowiednich postanowień umowy. Nie jest też potrzebne odrębne porozumienie ratyfikowane przez parlamenty - Konwencja działa na podstawie notyfikacji i zastrzeżeń składanych depozytariuszowi.

Pułapka: Łatwo pomylić test PPT z klauzulą LOB; Konwencja MLI preferuje PPT, a LOB jest opcjonalny.