Podatek od spadków i darowizn oraz PCC

Podatek od spadków i darowizn: przedmiot, grupy podatkowe, kwoty wolne, zwolnienie dla najbliższej rodziny i termin zgłoszenia, skale i obowiązek notariusza. Podatek od czynności cywilnoprawnych: katalog czynności, wyłączenia i zwolnienia, stawki, moment powstania obowiązku, deklaracja PCC-3.

Dziedzina z art. 20 ust. 1 pkt 4 ustawy o doradztwie podatkowym. W tej dziedzinie mamy 57 pytań.

Pan Jan, zaliczony do I grupy podatkowej, otrzymał w 2026 r. od swojego ojca darowiznę środków pieniężnych w kwocie 40 000 zł. W ciągu 5 lat poprzedzających tę darowiznę otrzymał od ojca inne darowizny o łącznej wartości 15 000 zł, które nie zostały zgłoszone do urzędu skarbowego, ale korzystały ze zwolnienia. Czy Pan Jan jest zobowiązany do zapłaty podatku od spadków i darowizn?

a) Tak, ponieważ łączna wartość darowizn otrzymanych od ojca w okresie 5 lat i w roku bieżącym wynosi 55 000 zł, co przekracza kwotę wolną dla I grupy podatkowej, a zwolnienie z art. 4a nie ma zastosowania, gdyż wcześniejsze darowizny nie zostały zgłoszone.
b) Tak, ale tylko od nadwyżki ponad kwotę 36 120 zł, czyli od 18 880 zł, przy zastosowaniu skali podatkowej dla I grupy, bez względu na termin zgłoszenia.
c) Nie, jeżeli zgłosi nabycie właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego i udokumentuje otrzymanie środków dowodem przekazania na swój rachunek. poprawna

Dlaczego tak: Nabycie przez zstępnego od wstępnego jest zwolnione od podatku, jeżeli nabywca zgłosi je właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego. Ponieważ wartość środków pieniężnych doliczona do wartości majątku nabytego od ojca w roku ostatniego nabycia i w 5 latach poprzedzających wynosi 55 000 zł i przekracza 36 120 zł, konieczne jest dodatkowo udokumentowanie ich otrzymania dowodem przekazania na rachunek nabywcy lub przekazem pocztowym. Niezgłoszenie wcześniejszych darowizn objętych zwolnieniem nie odbiera prawa do zwolnienia przy kolejnym nabyciu.

Podstawa prawna: ustawa o podatku od spadków i darowizn (Dz.U. 2026 poz. 478), art. 4a ust. 1 pkt 1 i 2

Pułapka: Należy pamiętać, że zwolnienie z art. 4a wymaga zgłoszenia, a w przypadku środków pieniężnych - udokumentowania ich otrzymania, gdy łączna wartość przekracza kwotę wolną.

Pan Jan, zaliczony do I grupy podatkowej, otrzymał w drodze darowizny od swojego ojca (zbywcy) w marcu 2026 r. środki pieniężne w wysokości 50 000 zł. W lipcu 2026 r. ojciec przekazał mu kolejną darowiznę w postaci samochodu o wartości 30 000 zł. Jaka będzie podstawa opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn z tytułu drugiej darowizny?

a) 80 000 zł, ponieważ przy kolejnym nabyciu od tego samego zbywcy dolicza się wcześniejsze nabycia z tego roku oraz z 5 lat poprzedzających rok ostatniej darowizny poprawna
b) 50 000 zł, ponieważ do podstawy wlicza się wyłącznie wcześniejsze darowizny pieniężne od tego zbywcy, a nabycie samochodu rozlicza się osobno według jego rodzaju
c) 30 000 zł, ponieważ podstawę drugiej darowizny ustala się tylko według czystej wartości samochodu, bez doliczania wcześniejszych środków pieniężnych od tego samego zbywcy

Dlaczego tak: Zgodnie z art. 9 ust. 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn, jeżeli nabycie od tego samego zbywcy następuje więcej niż jeden raz, do czystej wartości rzeczy i praw majątkowych ostatnio nabytych dolicza się czystą wartość rzeczy i praw nabytych dotychczas od tego samego zbywcy w roku, w którym nastąpiło ostatnie nabycie, i w okresie 5 lat poprzedzających ten rok. W tym przypadku do wartości samochodu otrzymanego w lipcu 2026 r. dolicza się środki pieniężne otrzymane w marcu 2026 r., co daje łącznie 80 000 zł. Od podatku obliczonego od łącznej wartości potrąca się podatek przypadający od poprzednio opodatkowanych nabyć, ale nie zmienia to zasady ustalenia podstawy przez sumowanie nabyć. Nieprawidłowe jest twierdzenie, że każdą darowiznę opodatkowuje się całkowicie odrębnie. Błędne jest także ograniczenie podstawy wyłącznie do wcześniejszej darowizny pieniężnej albo wyłącznie do wartości samochodu.

Podstawa prawna: ustawa o podatku od spadków i darowizn (Dz.U. 2026 poz. 478), art. 9 ust. 2

Pułapka: Łatwo przeoczyć obowiązek doliczenia darowizn z poprzednich lat i uznać, że każda darowizna jest opodatkowana osobno.

Pan Marek zawarł w dniu 10 marca 2026 r. umowę pożyczki pieniędzy w wysokości 50 000 zł. Zgodnie z umową pożyczkodawca wypłaci środki w trzech ratach: 20 000 zł w dniu 15 marca, 20 000 zł w dniu 15 kwietnia i 10 000 zł w dniu 15 maja. Kiedy powstaje obowiązek podatkowy w podatku od czynności cywilnoprawnych?

a) Z chwilą zawarcia umowy, czyli 10 marca 2026 r., ponieważ suma wypłat środków jest znana już w chwili zawarcia umowy pożyczki. poprawna
b) Z chwilą wypłaty ostatniej raty, czyli 15 maja 2026 r., ponieważ dopiero wtedy pożyczkobiorca dysponuje całą kwotą pożyczki.
c) Z chwilą każdorazowej wypłaty środków pieniężnych, czyli 15 marca, 15 kwietnia i 15 maja 2026 r., ponieważ wypłata jest ratalna.

Dlaczego tak: Zasadą jest powstanie obowiązku podatkowego z chwilą dokonania czynności cywilnoprawnej, czyli z chwilą zawarcia umowy pożyczki. Szczególna reguła, wiążąca obowiązek podatkowy z każdorazową wypłatą środków pieniężnych, dotyczy wyłącznie umów, w których wypłata ma nastąpić niejednokrotnie i suma wypłat nie jest znana w chwili zawarcia umowy. W kazusie umowa opiewa na 50 000 zł i wskazuje trzy oznaczone raty, więc suma jest znana od początku i reguła szczególna nie ma zastosowania. Termin wypłaty ostatniej raty nie ma dla powstania obowiązku podatkowego żadnego znaczenia.

Podstawa prawna: ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz.U. 2026 poz. 191), art. 3 ust. 1 pkt 1 w zw. z pkt 1a

Pułapka: Częstym błędem jest przyjęcie, że obowiązek powstaje zawsze z chwilą zawarcia umowy, a nie z chwilą wypłat, gdy umowa przewiduje raty i nieznaną sumę.

Podatnik podatku od czynności cywilnoprawnych zawarł umowę pożyczki, od której podatek wyniósł 500 zł. W jakim terminie powinien złożyć deklarację PCC-3 i wpłacić podatek?

a) W terminie miesiąca od dnia powstania obowiązku podatkowego.
b) W terminie 14 dni od dnia powstania obowiązku podatkowego. poprawna
c) W terminie 7 dni od dnia powstania obowiązku podatkowego.

Dlaczego tak: Podatnik podatku od czynności cywilnoprawnych jest obowiązany, bez wezwania, złożyć deklarację w sprawie podatku (PCC-3) oraz obliczyć i wpłacić podatek w terminie 14 dni od dnia powstania obowiązku podatkowego. Termin 7 dni dotyczy płatników (np. notariuszy) w podatku od spadków i darowizn, a termin miesiąca - złożenia zeznania w podatku od spadków i darowizn. Zatem właściwy jest termin 14 dni.

Podstawa prawna: Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz.U. 2026 poz. 191), art. 10 ust. 1

Pułapka: Pomylenie terminu na złożenie deklaracji PCC-3 z terminami właściwymi dla innych podatków.

Podatnik podatku od spadków i darowizn nabył w drodze darowizny od osoby zaliczanej do I grupy podatkowej środki pieniężne. W jakim terminie powinien złożyć zeznanie podatkowe (SD-3), jeżeli nabycie nastąpiło 10 marca 2026 r. i nie było zwolnione od podatku?

a) Do 30 kwietnia 2026 r.
b) Do 10 kwietnia 2026 r. poprawna
c) Do 10 maja 2026 r.

Dlaczego tak: Przy darowiźnie środków pieniężnych dokonanej bez zachowania formy aktu notarialnego obowiązek podatkowy powstaje z chwilą spełnienia przyrzeczonego świadczenia, czyli 10 marca 2026 r. Zeznanie podatkowe należy złożyć w terminie miesiąca od dnia powstania obowiązku podatkowego, a więc do 10 kwietnia 2026 r. Wskazanie końca miesiąca albo terminu dwumiesięcznego jest błędne, ponieważ termin liczy się od dnia zdarzenia, a nie od końca miesiąca.

Podstawa prawna: Ustawa o podatku od spadków i darowizn (Dz.U. 2026 poz. 478), art. 17a ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 4

Pułapka: Błędne przyjęcie, że termin miesiąca liczy się od końca miesiąca kalendarzowego.

Spółka z o.o. zawarła ze swoim wspólnikiem umowę pożyczki. Wspólnik udzielił spółce pożyczki w kwocie 100 000 zł. Która z poniższych wartości jest prawidłową podstawą opodatkowania podatkiem od czynności cywilnoprawnych dla tej czynności?

a) Wartość rynkowa pożyczki
b) Kwota pożyczki, tj. 100 000 zł poprawna
c) Kwota pożyczki minus odsetki

Dlaczego tak: Przy umowie pożyczki podstawę opodatkowania stanowi kwota lub wartość pożyczki. W przypadku pożyczki udzielonej spółce przez wspólnika, podstawa opodatkowania obejmuje kwotę pożyczki, a nie wartość rynkową czy kwotę pomniejszoną o odsetki. Odsetki nie zmniejszają podstawy opodatkowania.

Podstawa prawna: Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz.U. 2026 poz. 191), art. 6 ust. 1 pkt 7 i art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. b

Pułapka: Uznanie, że podstawą jest wartość rynkowa pożyczki lub że odsetki obniżają podstawę opodatkowania.

W 2026 r. osoba zaliczona do I grupy podatkowej otrzymała od swojego ojca darowiznę w postaci lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość o powierzchni 80 m2. Obdarowany nie posiada innego lokalu mieszkalnego i spełnia warunki do skorzystania z ulgi mieszkaniowej. Jaka jest podstawa opodatkowania po uwzględnieniu ulgi?

a) Podstawa opodatkowania wynosi wartość rynkową lokalu pomniejszoną o kwotę wolną dla I grupy podatkowej, czyli o 36 120 zł.
b) Podstawa opodatkowania wynosi wartość rynkową lokalu, ponieważ ulga mieszkaniowa nie dotyczy darowizn od osób zaliczanych do I grupy podatkowej.
c) Podstawa opodatkowania wynosi 0 zł, ponieważ cała wartość lokalu jest objęta ulgą mieszkaniową, gdyż powierzchnia nie przekracza 110 m2. poprawna

Dlaczego tak: W przypadku nabycia w drodze darowizny przez osoby zaliczane do I grupy podatkowej budynku mieszkalnego lub lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość do podstawy opodatkowania nie wlicza się ich czystej wartości do łącznej wysokości nieprzekraczającej 110 m2 powierzchni użytkowej. Warunkiem jest między innymi nieposiadanie innego lokalu mieszkalnego. W kazusie lokal ma 80 m2, więc cała jego wartość jest wyłączona z podstawy opodatkowania, która wynosi 0 zł. Błędne jest wykluczanie ulgi mieszkaniowej przy darowiźnie na rzecz osoby z I grupy podatkowej, a także mylenie tej ulgi z kwotą wolną - są to dwie odrębne instytucje i kwota wolna nie zastępuje wyłączenia wartości lokalu z podstawy opodatkowania.

Podstawa prawna: Ustawa o podatku od spadków i darowizn (Dz.U. 2026 poz. 478), art. 16 ust. 1 pkt 1 i ust. 2

Pułapka: Łatwo pomylić ulgę mieszkaniową z kwotą wolną; ulga mieszkaniowa dotyczy wartości do 110 m2, a nie kwoty wolnej.

W 2026 roku osoba fizyczna nabyła w drodze spadku po ojcu lokal mieszkalny o wartości 400 000 zł. Nabywca nie zgłosił nabycia właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego. Od jakiej kwoty zostanie obliczony podatek od spadków i darowizn, jeżeli nabywca jest jedynym spadkobiercą?

a) Od 400 000 zł pomniejszonych o kwotę wolną dla I grupy podatkowej, która wynosi 36 120 zł, czyli od 363 880 zł. poprawna
b) Od pełnych 400 000 zł, ponieważ brak zgłoszenia nabycia pozbawia nabywcę także prawa do kwoty wolnej.
c) Podatek w ogóle nie wystąpi, ponieważ nabycie w drodze spadku przez osobę z I grupy podatkowej jest zwolnione bez względu na zgłoszenie.

Dlaczego tak: Zwolnienie dla najbliższej rodziny wymaga zgłoszenia nabycia właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku albo zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia. Brak zgłoszenia oznacza opodatkowanie na zasadach określonych dla I grupy podatkowej, ale kwota wolna 36 120 zł nadal przysługuje, bo podatek oblicza się od nadwyżki podstawy opodatkowania ponad tę kwotę.

Podstawa prawna: Ustawa o podatku od spadków i darowizn (Dz.U. 2026 poz. 478), art. 4a ust. 1 pkt 1 i ust. 3, art. 9 ust. 1 pkt 1 oraz art. 15 ust. 1

Pułapka: Częste mylenie zwolnienia z kwotą wolną - zwolnienie dla najbliższej rodziny wymaga zgłoszenia, a kwota wolna przysługuje niezależnie od zgłoszenia.

W 2026 r. osoba fizyczna nabyła w drodze darowizny od brata swojej matki środki pieniężne w kwocie 40 000 zł. Nabywca nie zgłosił nabycia właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego. Od jakiej kwoty zostanie obliczony podatek od spadków i darowizn?

a) Od 40 000 zł, jako pełnej wartości darowizny, bez pomniejszenia o kwotę wolną dla II grupy podatkowej.
b) Od 12 910 zł, jako nadwyżki ponad kwotę wolną dla II grupy podatkowej wynoszącą 27 090 zł. poprawna
c) Od 30 363 zł, jako nadwyżki ponad kwotę wolną dla II grupy podatkowej wynoszącą 9637 zł.

Dlaczego tak: Brat matki należy do II grupy podatkowej, dla której kwota wolna wynosi 27 090 zł. Podatek oblicza się od nadwyżki podstawy opodatkowania ponad kwotę wolną, czyli od 12 910 zł. Zwolnienie z art. 4a nie obejmuje tej relacji, ale brak zgłoszenia nie odbiera prawa do kwoty wolnej. Kwota 9637 zł to nieaktualna wartość sprzed podwyższenia kwot wolnych.

Podstawa prawna: Ustawa o podatku od spadków i darowizn (Dz.U. 2026 poz. 478), art. 9 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 15 ust. 1

Pułapka: Pomylenie kwoty wolnej dla II grupy z kwotą wolną dla I grupy oraz błędne założenie, że brak zgłoszenia wpływa na zastosowanie kwoty wolnej.

W 2026 roku pan Jan (osoba zaliczona do III grupy podatkowej) nabył w drodze darowizny od obcej osoby spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego o wartości 150 000 zł. Obowiązek podatkowy powstał 10 marca 2026 r. Jaką stawką podatku od spadków i darowizn zostanie opodatkowane to nabycie, jeżeli pan Jan nie zgłosił darowizny do opodatkowania, a fakt jej dokonania wyszedł na jaw w toku kontroli celno-skarbowej?

a) Stawką 20% poprawna
b) Stawką 12%
c) Stawką 7%

Dlaczego tak: Zgodnie z art. 15 ust. 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn, nabycie w drodze darowizny podlega opodatkowaniu według stawki 20%, jeżeli obowiązek podatkowy powstał wskutek powołania się podatnika przed organem podatkowym w toku czynności sprawdzających, postępowania podatkowego, kontroli podatkowej lub kontroli celno-skarbowej na okoliczność dokonania tej darowizny, a należny podatek nie został zapłacony. W tym przypadku pan Jan nie zgłosił darowizny, a fakt jej dokonania ujawniono w kontroli - stawka 20% ma zastosowanie. Stawka 12% to stawka podstawowa dla III grupy przy wartości poniżej 10 278 zł, a 7% to stawka dla zasiedzenia.

Podstawa prawna: Ustawa o podatku od spadków i darowizn (Dz.U. 2026 poz. 478), art. 15 ust. 4

Pułapka: Należy pamiętać, że stawka 20% ma zastosowanie tylko w przypadku powołania się na darowiznę przed organem, a nie w każdym przypadku niezgłoszenia.

W dniu 10 marca 2026 r. Anna zawarła umowę sprzedaży nieruchomości. Kiedy powstaje obowiązek podatkowy w podatku od czynności cywilnoprawnych i od kiedy należy liczyć termin do złożenia deklaracji PCC-3?

a) Obowiązek podatkowy powstaje z chwilą podpisania umowy, a deklarację PCC-3 należy złożyć w terminie 14 dni od dnia powstania obowiązku podatkowego. poprawna
b) Obowiązek podatkowy powstaje z chwilą przeniesienia własności nieruchomości w księdze wieczystej, a deklarację PCC-3 należy złożyć w terminie 14 dni od tego dnia.
c) Obowiązek podatkowy powstaje z chwilą zawarcia umowy, a deklarację PCC-3 należy złożyć w terminie 7 dni od dnia powstania obowiązku podatkowego.

Dlaczego tak: Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą dokonania czynności cywilnoprawnej, a więc z chwilą zawarcia umowy sprzedaży. Podatnik jest obowiązany złożyć deklarację PCC-3 i obliczyć podatek w terminie 14 dni od powstania obowiązku podatkowego (art. 10 ust. 1 ustawy). Przeniesienie własności w księdze wieczystej nie ma wpływu na powstanie obowiązku podatkowego, gdyż czynność cywilnoprawna jest dokonywana w momencie zawarcia umowy. Termin 7 dni dotyczy płatników, a nie podatników składających deklarację.

Podstawa prawna: ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz.U. 2026 poz. 191), art. 3 ust. 1 pkt 1 oraz art. 10 ust. 1

Pułapka: Termin 14 dni na złożenie PCC-3 jest często mylony z terminem 7 dni, który obowiązuje płatników, np. notariuszy.

W dniu 15 marca 2026 r. zawarto umowę sprzedaży rzeczy ruchomej. Zgodnie z umową, przeniesienie własności rzeczy nastąpiło w dniu jej zawarcia. Kiedy powstał obowiązek podatkowy w podatku od czynności cywilnoprawnych?

a) Z chwilą wydania rzeczy nabywcy, jeżeli nastąpiło później niż zawarcie umowy
b) Z chwilą dokonania czynności cywilnoprawnej, tj. 15 marca 2026 r. poprawna
c) Z chwilą zapłaty ceny przez nabywcę

Dlaczego tak: Zgodnie z ustawą o podatku od czynności cywilnoprawnych, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą dokonania czynności cywilnoprawnej. Dla umowy sprzedaży czynnością tą jest zawarcie umowy, niezależnie od terminu wydania rzeczy czy zapłaty ceny. Moment wydania rzeczy lub zapłaty może mieć znaczenie dla innych podatków, ale nie dla PCC.

Podstawa prawna: Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz.U. 2026 poz. 191), art. 3 ust. 1 pkt 1

Pułapka: Łączenie momentu powstania obowiązku podatkowego z wykonaniem umowy, a nie z jej zawarciem.

W wyniku umowy darowizny zawartej w formie aktu notarialnego, notariusz jako płatnik pobiera podatek od spadków i darowizn. Kiedy notariusz jest zobowiązany do pobrania podatku?

a) Z chwilą wpłaty podatku notariuszowi
b) Z chwilą złożenia deklaracji podatkowej
c) Z chwilą sporządzenia aktu notarialnego poprawna

Dlaczego tak: Zgodnie z art. 18 ust. 2 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn, płatnicy, w tym notariusze, są obowiązani pobrać należny podatek z chwilą sporządzenia aktu notarialnego. Obowiązek poboru powstaje więc w momencie dokonania czynności, a nie w chwili faktycznego otrzymania środków od podatnika czy złożenia deklaracji. Wpłata podatku przez podatnika na rachunek notariusza może nastąpić później, ale notariusz powinien pobrać podatek przy sporządzaniu aktu.

Podstawa prawna: Ustawa o podatku od spadków i darowizn (Dz.U. 2026 poz. 478), art. 18 ust. 2 pkt 2

Pułapka: Często myli się moment poboru podatku z momentem wpłaty przez notariusza na rachunek urzędu skarbowego, który jest określony w art. 18 ust. 2 pkt 3.

Wnioskodawca, osoba fizyczna, zawarł w formie aktu notarialnego umowę sprzedaży nieruchomości. Kiedy powstaje obowiązek podatkowy w podatku od czynności cywilnoprawnych z tytułu tej umowy?

a) Z chwilą uprawomocnienia się aktu notarialnego, rozumianego jako upływ terminu do jego zaskarżenia albo zakończenie ewentualnej kontroli.
b) Z chwilą dokonania czynności cywilnoprawnej, czyli zawarcia umowy sprzedaży nieruchomości w formie aktu notarialnego. poprawna
c) Z chwilą ujawnienia prawa własności w księdze wieczystej, czyli po złożeniu wniosku i dokonaniu wpisu przez sąd.

Dlaczego tak: Obowiązek podatkowy w podatku od czynności cywilnoprawnych powstaje z chwilą dokonania czynności cywilnoprawnej. Dla umowy sprzedaży nieruchomości jest to moment zawarcia umowy w formie aktu notarialnego i właśnie wtedy powstaje obowiązek podatkowy. Wpis do księgi wieczystej nie ma znaczenia dla powstania tego obowiązku, podobnie jak rzekome uprawomocnienie się aktu notarialnego. Pozostałe odpowiedzi wskazują na zdarzenia późniejsze albo nieadekwatne do powstania obowiązku podatkowego.

Podstawa prawna: Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz.U. 2026 poz. 191), art. 3 ust. 1 pkt 1

Pułapka: Pomylenie momentu powstania obowiązku podatkowego z chwilą przeniesienia własności w księdze wieczystej.

Wskaż, który z poniższych przypadków podlega opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych.

a) Umowa sprzedaży obligacji skarbowych poza obrotem zorganizowanym, objęta ustawowym zwolnieniem z PCC.
b) Umowa sprzedaży udziałów w spółce z o.o. poza obrotem zorganizowanym, bez wyłączenia ani zwolnienia z PCC. poprawna
c) Umowa sprzedaży akcji spółki akcyjnej w obrocie zorganizowanym, objęta ustawowym zwolnieniem z PCC.

Dlaczego tak: Umowa sprzedaży praw majątkowych, w tym udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, podlega podatkowi od czynności cywilnoprawnych według stawki 1%, jeżeli nie jest objęta wyłączeniem ani zwolnieniem. Ustawa zwalnia natomiast sprzedaż bonów i obligacji skarbowych oraz sprzedaż instrumentów finansowych dokonywaną w ramach obrotu zorganizowanego.

Podstawa prawna: Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz.U. 2026 poz. 191), art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. a oraz art. 9 pkt 7 i 9

Pułapka: Nieuwzględnienie wyłączeń przedmiotowych dotyczących akcji i obligacji skarbu państwa.

Zgodnie z ustawą o podatku od czynności cywilnoprawnych, która z poniższych czynności NIE podlega podatkowi od czynności cywilnoprawnych?

a) Ustanowienie odpłatnej służebności gruntowej na nieruchomości, wymienione w art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. i) ustawy jako czynność objęta PCC.
b) Umowa pożyczki pieniędzy zawarta między osobami fizycznymi, gdy pożyczkodawca jest zwolniony z VAT z tytułu tej czynności, wskazana w art. 2 pkt 4 lit. b) ustawy jako wyłączona z PCC. poprawna
c) Umowa zamiany nieruchomości zawarta między stronami, wymieniona w art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. a) ustawy jako czynność objęta PCC, co do zasady według wartości rynkowej przedmiotu zamiany.

Dlaczego tak: Umowa pożyczki pieniędzy, gdy przynajmniej jedna ze stron jest zwolniona z podatku od towarów i usług z tytułu tej czynności, jest wyłączona z opodatkowania PCC na podstawie art. 2 pkt 4 lit. b) ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych. Umowa zamiany nieruchomości podlega PCC zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. a) tej ustawy. Ustanowienie odpłatnej służebności gruntowej również podlega PCC na podstawie art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. i) tej ustawy.

Podstawa prawna: Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz.U. 2026 poz. 191), art. 1 ust. 1 pkt 1 oraz art. 2 pkt 4 lit. b)

Pułapka: Trzeba pamiętać o wyłączeniu z PCC czynności opodatkowanych VAT lub gdy strona jest zwolniona z VAT, ale z wyjątkami dotyczącymi m.in. sprzedaży nieruchomości.

Zgodnie z ustawą o podatku od spadków i darowizn, w przypadku nabycia w drodze dziedziczenia stwierdzonego prawomocnym postanowieniem sądu zwolnienie dla najbliższej rodziny (art. 4a) ma zastosowanie, jeżeli nabywca zgłosi nabycie właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie:

a) 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku, przy czym termin ten biegnie od dnia, w którym orzeczenie to stało się prawomocne, co ma miejsce po upływie terminu do złożenia apelacji lub po jej rozpoznaniu, a dla stron postępowania sądowego jest to moment, od którego mogą one skutecznie powoływać się na treść orzeczenia w stosunkach prawnych, w tym dla celów podatkowych. poprawna
b) 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego, który w przypadku nabycia w drodze dziedziczenia powstaje z chwilą przyjęcia spadku, co następuje na podstawie oświadczenia spadkobiercy lub z mocy prawa, a dla osób, które nie złożyły oświadczenia, przyjmuje się, że spadek został przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza, co rodzi obowiązek podatkowy w dacie uprawomocnienia się orzeczenia sądu lub zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia.
c) 6 miesięcy od dnia zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia, przy czym rejestracja ta następuje na podstawie wniosku spadkobiercy lub notariusza, który sporządził akt, i ma miejsce w rejestrze spadków prowadzonym przez Krajową Radę Notarialną, a termin ten biegnie od dnia dokonania wpisu, co jest szczególnym rozwiązaniem przewidzianym dla przypadków, gdy dziedziczenie jest potwierdzane tym dokumentem.

Dlaczego tak: Przy nabyciu w drodze dziedziczenia termin 6 miesięcy na zgłoszenie liczy się od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku. Jeżeli dokumentem potwierdzającym nabycie jest akt poświadczenia dziedziczenia albo europejskie poświadczenie spadkowe, termin biegnie odpowiednio od dnia zarejestrowania tego aktu albo wydania poświadczenia, ale nie jest to zasada podstawowa. Odesłanie do dnia przyjęcia spadku jest nieaktualne, bo obowiązek podatkowy powstaje dziś z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia sądu.

Podstawa prawna: Ustawa o podatku od spadków i darowizn (Dz.U. 2026 poz. 478), art. 4a ust. 1 pkt 1 i ust. 1a

Pułapka: Łatwo pomylić termin dla dziedziczenia (od uprawomocnienia orzeczenia) z terminem dla innych nabyć (od powstania obowiązku podatkowego) oraz z terminem dla aktu poświadczenia dziedziczenia.