Podatek od spadków i darowizn oraz PCC

Podatek od spadków i darowizn: przedmiot, grupy podatkowe, kwoty wolne, zwolnienie dla najbliższej rodziny i termin zgłoszenia, skale i obowiązek notariusza. Podatek od czynności cywilnoprawnych: katalog czynności, wyłączenia i zwolnienia, stawki, moment powstania obowiązku, deklaracja PCC-3.

Dziedzina z art. 20 ust. 1 pkt 4 ustawy o doradztwie podatkowym. W tej dziedzinie mamy 57 pytań.

Adam, brat zmarłego, nabył w drodze dziedziczenia spadek po bracie. Do jakiej grupy podatkowej, zgodnie z ustawą o podatku od spadków i darowizn, zostanie zaliczony Adam?

a) Do grupy I, jako rodzeństwo spadkodawcy poprawna
b) Do grupy II, jako zstępny rodzeństwa spadkodawcy
c) Do grupy III, jako pozostały nabywca spadku

Dlaczego tak: Do I grupy podatkowej ustawa zalicza małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, zięcia, synową, rodzeństwo, ojczyma, macochę i teściów. Adam jako brat spadkodawcy jest rodzeństwem, więc należy do I grupy. Do II grupy zalicza się między innymi zstępnych rodzeństwa i rodzeństwo rodziców, a do III grupy pozostałych nabywców.

Podstawa prawna: Ustawa o podatku od spadków i darowizn (Dz.U. 2026 poz. 478), art. 14 ust. 3 pkt 1

Pułapka: Niektóre osoby mylnie kojarzą rodzeństwo z grupą II, ale w ustawie jest ono zaliczone do grupy I.

Agnieszka otrzymała w darowiźnie od brata swojej matki (II grupa podatkowa) mieszkanie o wartości 300 000 zł. Umowa darowizny została zawarta w formie aktu notarialnego. Który z poniższych skutków podatkowych jest prawidłowy?

a) Darowizna jest zwolniona, bo wuj należy do II grupy, a akt notarialny wyłącza podatek.
b) Notariusz pobierze podatek według skali dla II grupy, a Agnieszka nie składa zeznania. poprawna
c) Agnieszka składa zeznanie, a notariusz nie pobiera podatku, bo darowizna od wuja jest zwolniona.

Dlaczego tak: Brat matki należy do II grupy podatkowej jako rodzeństwo rodziców, więc darowizna nie korzysta ze zwolnienia z art. 4a, które obejmuje wyłącznie małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę. Forma aktu notarialnego nie powoduje zwolnienia z podatku. Notariusz jest płatnikiem podatku od darowizny dokonanej w formie aktu notarialnego i pobiera podatek z chwilą sporządzenia aktu według skali dla II grupy. Gdy podatek pobiera płatnik, nabywca nie składa zeznania.

Podstawa prawna: Ustawa o podatku od spadków i darowizn (Dz.U. 2026 poz. 478), art. 14 ust. 3 pkt 2 i art. 18 ust. 1 pkt 1

Pułapka: Błędne założenie, że darowizny między rodzeństwem są zwolnione - zwolnienie dotyczy tylko I grupy podatkowej przy spełnieniu warunków zgłoszenia.

Agnieszka zawarła 10 maja 2026 r. umowę pożyczki pieniężnej od pożyczkodawcy będącego osobą fizyczną. Umowa nie została zawarta w formie aktu notarialnego. Kiedy powstaje obowiązek podatkowy w podatku od czynności cywilnoprawnych z tytułu tej umowy?

a) Z chwilą upływu 14 dni
b) Z chwilą wydania przedmiotu pożyczki
c) Z chwilą zawarcia umowy pożyczki poprawna

Dlaczego tak: Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą dokonania czynności cywilnoprawnej, a więc z chwilą zawarcia umowy pożyczki. Moment wydania przedmiotu pożyczki nie ma znaczenia dla powstania obowiązku podatkowego. Termin 14 dni od dnia zawarcia umowy jest terminem na złożenie deklaracji i wpłatę podatku, a nie momentem powstania obowiązku.

Podstawa prawna: ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz.U. 2026 poz. 191), art. 3 ust. 1 pkt 1

Pułapka: Częstym błędem jest utożsamianie momentu powstania obowiązku podatkowego z terminem płatności.

Jan, należący do II grupy podatkowej, nabył w drodze spadku po swoim wuju (bracie matki) lokal mieszkalny o powierzchni 120 m2. Jan nie posiada innego lokalu ani domu, ale nie sprawował opieki nad spadkodawcą. Czy Jan może skorzystać z ulgi mieszkaniowej, o której mowa w art. 16 ustawy o podatku od spadków i darowizn?

a) Tak, w II grupie przy dziedziczeniu Jan może skorzystać z ulgi, ale tylko do 110 m2; wartość nadwyżki 10 m2 będzie opodatkowana. poprawna
b) Nie, bo dla II grupy przy dziedziczeniu art. 16 także wymaga opieki nad spadkodawcą, a Jan jej nie sprawował.
c) Tak, Jan skorzysta z ulgi obejmującej cały lokal 120 m2, ponieważ art. 16 nie ogranicza jej do 110 m2 powierzchni użytkowej.

Dlaczego tak: Ulga mieszkaniowa przysługuje osobom z II grupy podatkowej przy nabyciu w drodze dziedziczenia, zapisu lub polecenia testamentowego, bez warunku sprawowania opieki; wymóg co najmniej dwuletniej opieki na podstawie umowy z podpisem notarialnie poświadczonym dotyczy wyłącznie III grupy podatkowej. Ulga polega na niewliczaniu do podstawy opodatkowania czystej wartości lokalu do 110 m2 powierzchni użytkowej, więc przy lokalu o powierzchni 120 m2 opodatkowana zostanie wartość przypadająca na 10 m2. Ustawa zna ten limit powierzchni, dlatego twierdzenie, że ulga obejmuje całą wartość lokalu bez względu na powierzchnię, jest błędne.

Podstawa prawna: ustawa o podatku od spadków i darowizn (Dz.U. 2026 poz. 478), art. 16 ust. 1 pkt 2

Pułapka: Częstym błędem jest zakładanie, że ulga mieszkaniowa przysługuje każdej osobie, która nie ma innego lokalu, niezależnie od grupy podatkowej - tymczasem dla II grupy wymagane jest sprawowanie opieki.

Katarzyna (córka) otrzymała od ojca w drodze darowizny środki pieniężne w wysokości 100 000 zł. W jakim terminie powinna zgłosić to nabycie właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego, aby skorzystać ze zwolnienia z podatku dla najbliższej rodziny?

a) W terminie 6 miesięcy od dnia spełnienia przyrzeczonego świadczenia poprawna
b) W terminie 14 dni od dnia spełnienia przyrzeczonego świadczenia
c) W terminie 1 miesiąca od dnia spełnienia przyrzeczonego świadczenia

Dlaczego tak: Zwolnienie dla najbliższej rodziny przysługuje, jeżeli nabywca zgłosi nabycie właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego. Przy darowiźnie środków pieniężnych bez formy aktu notarialnego obowiązek podatkowy powstaje z chwilą spełnienia przyrzeczonego świadczenia. Termin miesiąca jest terminem złożenia zeznania SD-3, a 14 dni to termin z podatku od czynności cywilnoprawnych.

Podstawa prawna: Ustawa o podatku od spadków i darowizn (Dz.U. 2026 poz. 478), art. 4a ust. 1 pkt 1

Pułapka: Łatwo pomylić termin zgłoszenia nabycia z terminem złożenia zeznania podatkowego - zgłoszenie to 6 miesięcy, a zeznanie to miesiąc.

Katarzyna i Jan zawarli umowę zamiany nieruchomości. Wartość rynkowa mieszkania Katarzyny wynosi 400 000 zł, a mieszkania Jana 350 000 zł. Która z poniższych wartości stanowi podstawę opodatkowania podatkiem od czynności cywilnoprawnych?

a) Wartość rynkowa mieszkania o wyższej wartości, czyli 400 000 zł.
b) Średnia wartość rynkowa obu mieszkań, czyli 375 000 zł.
c) Różnica wartości rynkowych zamienianych lokali, czyli 50 000 zł. poprawna

Dlaczego tak: Przy umowie zamiany lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość na taki lokal podstawę opodatkowania stanowi różnica wartości rynkowych zamienianych lokali. W tym przypadku jest to 50 000 zł. Podatek według stawki 2% wyniósłby 1 000 zł. Wskazanie wartości wyższej lub średniej byłoby niezgodne z przepisem, który wprost przewiduje opodatkowanie różnicy wartości.

Podstawa prawna: Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz.U. 2026 poz. 191), art. 6 ust. 1 pkt 2 lit. a

Pułapka: Częstym błędem jest opodatkowanie całej wartości przedmiotu zamiany, podczas gdy dla lokali mieszkalnych podstawą jest różnica wartości.

Katarzyna, zaliczana do I grupy podatkowej, nabyła w drodze darowizny od swojego ojca lokal mieszkalny stanowiący odrębną nieruchomość o powierzchni użytkowej 95 m2. Nie posiada innego lokalu ani domu. Jaki będzie skutek podatkowy tej czynności na gruncie ustawy o podatku od spadków i darowizn, jeżeli Katarzyna nie zgłosi nabycia właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy?

a) Nabycie będzie zwolnione z podatku, ponieważ darowizna od ojca korzysta ze zwolnienia dla najbliższej rodziny, a brak zgłoszenia nie ma wpływu na zwolnienie, gdyż lokal o powierzchni do 110 m2 korzysta z ulgi mieszkaniowej.
b) Nabycie będzie opodatkowane podatkiem od czynności cywilnoprawnych według stawki 2%, ponieważ darowizna lokalu mieszkalnego podlega temu podatkowi, a zwolnienie z podatku od spadków i darowizn nie ma zastosowania.
c) Nabycie będzie opodatkowane podatkiem od spadków i darowizn według skali właściwej dla I grupy podatkowej, ponieważ nie zgłoszono nabycia w ustawowym terminie, co wyłącza zastosowanie zwolnienia dla najbliższej rodziny. poprawna

Dlaczego tak: Zwolnienie z art. 4a jest uzależnione od zgłoszenia nabycia właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego. Bez zgłoszenia nabycie podlega opodatkowaniu na zasadach ogólnych, według skali dla I grupy podatkowej. Odrębną instytucją jest ulga mieszkaniowa z art. 16, która może obniżyć podstawę opodatkowania, ale wymaga spełnienia własnych warunków, w tym zamieszkiwania w lokalu przy zameldowaniu na pobyt stały i niezbywania go przez 5 lat. Darowizna lokalu nie podlega podatkowi od czynności cywilnoprawnych.

Podstawa prawna: ustawa o podatku od spadków i darowizn (Dz.U. 2026 poz. 478), art. 4a ust. 1 pkt 1 i ust. 3 oraz art. 16

Pułapka: Najczęstszym błędem jest mylenie zwolnienia z art. 4a z ulgą mieszkaniową z art. 16 - ulga mieszkaniowa nie zwalnia z obowiązku zgłoszenia.

Katarzyna, zaliczona do I grupy podatkowej, otrzymała w darowiźnie od ojca w marcu 2026 r. środki pieniężne w kwocie 40 000 zł. W ciągu ostatnich 5 lat nie otrzymała od ojca żadnych innych darowizn. Katarzyna zgłosiła nabycie w urzędzie skarbowym w terminie 2 miesięcy od powstania obowiązku podatkowego. Czy Katarzyna będzie mogła skorzystać ze zwolnienia z podatku od spadków i darowizn przewidzianego dla najbliższej rodziny?

a) Nie, ponieważ zwolnienie dla najbliższej rodziny nie obejmuje darowizn środków pieniężnych, jeżeli ich wartość przekracza kwotę wolną od podatku dla I grupy podatkowej.
b) Tak, jeżeli udokumentuje otrzymanie środków pieniężnych dowodem przekazania na rachunek płatniczy nabywcy, na jej rachunek, inny niż płatniczy, w banku lub spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej lub przekazem pocztowym. poprawna
c) Tak, jeżeli udokumentuje otrzymanie środków pieniężnych dowodem przekazania na rachunek płatniczy nabywcy, na jej rachunek, inny niż płatniczy, w banku lub spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej lub przekazem pocztowym, oraz złoży zeznanie podatkowe SD-3 w terminie 14 dni od dnia otrzymania darowizny.

Dlaczego tak: Zgodnie z art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, nabycie w drodze darowizny przez osoby z I grupy podatkowej jest zwolnione od podatku, jeżeli nabywca zgłosi nabycie właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego, a w przypadku środków pieniężnych, gdy ich wartość łącznie z wartością majątku nabytego od tej samej osoby w roku i w okresie 5 lat poprzedzających przekracza kwotę wolną (36 120 zł dla I grupy), udokumentuje ich otrzymanie dowodem przekazania na rachunek płatniczy, rachunek w banku lub SKOK (inny niż płatniczy) albo przekazem pocztowym. W kazusie wartość darowizny (40 000 zł) przekracza kwotę wolną, zatem konieczne jest spełnienie tego warunku; termin zgłoszenia został zachowany, a złożenie zeznania SD-3 nie jest wymagane do zwolnienia z art. 4a, gdyż przepis ten nie nakłada takiego obowiązku - zgłoszenie następuje na formularzu SD-Z2. Wariant mówiący o braku zwolnienia jest błędny, gdyż zwolnienie obejmuje również środki pieniężne, pod warunkiem spełnienia wszystkich przesłanek.

Podstawa prawna: Ustawa o podatku od spadków i darowizn (Dz.U. 2026 poz. 478), art. 4a ust. 1

Pułapka: Najczęściej myli się formularz zgłoszenia (SD-Z2) z zeznaniem SD-3 oraz zapomina o obowiązku udokumentowania otrzymania środków pieniężnych, gdy przekraczają kwotę wolną.

Katarzyna, zaliczona do III grupy podatkowej, otrzymała w darowiźnie od obcej jej osoby fizycznej środki pieniężne o wartości 20 000 zł. W okresie 5 lat poprzedzających to nabycie oraz w roku, w którym nastąpiło ostatnie nabycie, nie otrzymała od tego samego zbywcy żadnych innych rzeczy ani praw majątkowych. Czy Katarzyna jest zobowiązana do zapłaty podatku od spadków i darowizn?

a) Tak, bo dla III grupy art. 9 ust. 1 pkt 3 przewiduje kwotę wolną 5733 zł od jednego zbywcy, a 20 000 zł ją przekracza. poprawna
b) Nie, bo dla III grupy art. 9 ust. 1 pkt 3 przewiduje kwotę wolną 27 090 zł od jednego zbywcy, więc 20 000 zł jej nie przekracza.
c) Tak, ale tylko od nadwyżki ponad 10 278 zł, bo ta kwota ma być kwotą wolną stosowaną jednolicie do nabywców ze wszystkich grup podatkowych.

Dlaczego tak: Zgodnie z art. 9 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku od spadków i darowizn, opodatkowaniu podlega nabycie od jednego zbywcy własności rzeczy i praw majątkowych o czystej wartości przekraczającej 5733 zł, jeżeli nabywcą jest osoba zaliczona do III grupy podatkowej. Wartość darowizny 20 000 zł przekracza tę kwotę, zatem Katarzyna jest zobowiązana do zapłaty podatku. Kwota 27 090 zł dotyczy II grupy podatkowej, a 10 278 zł to kwota graniczna w skali podatkowej, a nie kwota wolna. Zwolnienie z art. 4a przysługuje tylko najbliższej rodzinie, do której nie zalicza się osoby z III grupy.

Podstawa prawna: ustawa o podatku od spadków i darowizn (Dz.U. 2026 poz. 478), art. 9 ust. 1 pkt 3

Pułapka: Pomylenie kwot wolnych dla poszczególnych grup podatkowych - III grupa ma najniższą kwotę wolną (5733 zł).

Katarzyna zawarła umowę pożyczki z bankiem. Czy umowa ta podlega podatkowi od czynności cywilnoprawnych?

a) Nie, bo udzielenie pożyczki przez bank jest zwolnione z VAT i wyłączone z PCC. poprawna
b) Tak, bo pożyczka bankowa podlega PCC niezależnie od zwolnienia z VAT.
c) Tak, gdy pożyczka jest oprocentowana, bo odpłatność przesądza o PCC.

Dlaczego tak: Ustawa wyłącza z podatku od czynności cywilnoprawnych czynności, jeżeli przynajmniej jedna ze stron jest zwolniona od podatku od towarów i usług z tytułu dokonania tej czynności. Udzielenie pożyczki przez bank jest zwolnione od VAT, więc umowa nie podlega podatkowi od czynności cywilnoprawnych. Wyjątki od tego wyłączenia obejmują sprzedaż i zamianę nieruchomości oraz sprzedaż udziałów i akcji, a nie pożyczki. Oprocentowanie, kwota pożyczki ani miejsce zamieszkania pożyczkobiorcy nie mają tu znaczenia.

Podstawa prawna: ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz.U. 2026 poz. 191), art. 2 pkt 4 lit. b

Pułapka: Wyłączenie dotyczące banków obejmuje nie tylko umowy kredytu, ale także umowy pożyczki zawierane przez banki.

Kiedy powstaje obowiązek podatkowy w podatku od czynności cywilnoprawnych w przypadku ustanowienia hipoteki?

a) Z chwilą złożenia oświadczenia o ustanowieniu hipoteki albo z chwilą zawarcia umowy ustanowienia hipoteki, zależnie od sposobu jej ustanowienia. poprawna
b) Z chwilą złożenia wniosku o wpis hipoteki do księgi wieczystej, przy czym wniosek ten powinien być złożony przez uprawnionego do dysponowania nieruchomością.
c) Z chwilą dokonania wpisu hipoteki w księdze wieczystej, przy czym wpis ten ma charakter konstytutywny dla powstania prawa.

Dlaczego tak: Ustawa wyznacza dla hipoteki odrębny moment powstania obowiązku podatkowego: jest nim złożenie oświadczenia o ustanowieniu hipoteki albo zawarcie umowy ustanowienia hipoteki. Forma aktu notarialnego nie zmienia tej zasady, przesądza jedynie o tym, że podatek pobiera notariusz jako płatnik. Wpis hipoteki do księgi wieczystej jest wprawdzie konieczny do powstania samego prawa, ale nie wyznacza momentu powstania obowiązku podatkowego; nie wyznacza go też złożenie wniosku o wpis.

Podstawa prawna: ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz.U. 2026 poz. 191), art. 3 ust. 1 pkt 2a

Pułapka: Uznanie, że obowiązek podatkowy powstaje dopiero z chwilą wpisu hipoteki do księgi wieczystej, podczas gdy decyduje moment czynności cywilnoprawnej.

Kiedy powstaje obowiązek podatkowy w podatku od czynności cywilnoprawnych w przypadku umowy pożyczki zawartej z zastrzeżeniem warunku zawieszającego?

a) Z chwilą wydania przedmiotu pożyczki biorącemu, niezależnie od daty zawarcia umowy.
b) Z chwilą ziszczenia się warunku zawieszającego, od którego strony uzależniły skutki umowy.
c) Z chwilą zawarcia umowy pożyczki, niezależnie od zastrzeżenia warunku zawieszającego. poprawna

Dlaczego tak: Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych nie przewiduje odroczenia obowiązku podatkowego do chwili ziszczenia się warunku zawieszającego: obowiązek powstaje z chwilą dokonania czynności cywilnoprawnej, czyli zawarcia umowy pożyczki. Potwierdza to konstrukcja zwrotu podatku - podatek zapłacony podlega zwrotowi dopiero wtedy, gdy warunek zawieszający się nie ziścił, co byłoby bezprzedmiotowe, gdyby obowiązek w ogóle jeszcze nie powstał. Powstanie obowiązku podatkowego z chwilą ziszczenia się warunku zawieszającego przewiduje natomiast ustawa o podatku od spadków i darowizn. Wydanie przedmiotu pożyczki jest wykonaniem umowy i nie ma znaczenia dla powstania obowiązku.

Podstawa prawna: ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz.U. 2026 poz. 191), art. 3 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 11 ust. 1 pkt 2

Pułapka: Przyjęcie, że obowiązek podatkowy powstaje z chwilą zawarcia umowy, bez uwzględnienia skutków warunku zawieszającego.

Kiedy powstaje obowiązek podatkowy w podatku od czynności cywilnoprawnych przy umowie pożyczki zawartej w formie aktu notarialnego?

a) Z chwilą wydania przedmiotu pożyczki.
b) Z chwilą złożenia deklaracji PCC-3.
c) Z chwilą zawarcia umowy pożyczki. poprawna

Dlaczego tak: Obowiązek podatkowy powstaje z chwilą dokonania czynności cywilnoprawnej, czyli z chwilą zawarcia umowy pożyczki. Wydanie przedmiotu pożyczki nie jest czynnością cywilnoprawną, lecz wykonaniem umowy, a złożenie deklaracji przez notariusza jest obowiązkiem płatnika po powstaniu obowiązku podatkowego.

Podstawa prawna: Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz.U. 2026 poz. 191), art. 3 ust. 1

Pułapka: Przy umowach pożyczki często mylnie wskazuje się moment wydania pieniędzy jako moment powstania obowiązku, podczas gdy decyduje data zawarcia umowy.

Kiedy powstaje obowiązek podatkowy w podatku od spadków i darowizn w przypadku nabycia w drodze dziedziczenia?

a) Z chwilą złożenia przez spadkobiercę zeznania podatkowego w urzędzie skarbowym.
b) Z chwilą uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku. poprawna
c) Z chwilą otwarcia spadku, czyli w dniu śmierci spadkodawcy, przed potwierdzeniem praw do spadku.

Dlaczego tak: Przy nabyciu w drodze dziedziczenia obowiązek podatkowy powstaje z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku, zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia albo wydania europejskiego poświadczenia spadkowego. Sama śmierć spadkodawcy otwiera spadek, ale nie rodzi jeszcze obowiązku podatkowego. Złożenie zeznania jest obowiązkiem podatnika następującym po powstaniu obowiązku podatkowego.

Podstawa prawna: Ustawa o podatku od spadków i darowizn (Dz.U. 2026 poz. 478), art. 6 ust. 1 pkt 1

Pułapka: Błędne kojarzenie momentu powstania obowiązku podatkowego z formalnym stwierdzeniem nabycia spadku przez sąd.

Kto jest obowiązany do złożenia deklaracji PCC-3?

a) Podatnik podatku od czynności cywilnoprawnych, który dokonuje czynności za pośrednictwem płatnika.
b) Podatnik podatku od czynności cywilnoprawnych, który sam oblicza i wpłaca podatek, bez udziału płatnika. poprawna
c) Płatnik podatku od czynności cywilnoprawnych, np. notariusz, w terminie do 7. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym pobrał podatek.

Dlaczego tak: Deklarację PCC-3 składa podatnik, który samodzielnie oblicza i wpłaca podatek od czynności cywilnoprawnych, gdy nie występuje płatnik. Płatnicy, tacy jak notariusze, składają odrębną deklarację o podatkach pobranych (PCC-2). Podatnik, który działa przez płatnika, nie składa deklaracji, ponieważ podatek pobiera płatnik.

Podstawa prawna: Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz.U. 2026 poz. 191), art. 10 ust. 1

Pułapka: Pomylenie deklaracji PCC-3 z deklaracją płatnika PCC-2, a także uznanie, że obowiązek składania deklaracji spoczywa na podatniku, gdy podatek pobiera płatnik.

Kto jest obowiązany do złożenia deklaracji PCC-3 w przypadku umowy sprzedaży nieruchomości zawartej bez udziału płatnika?

a) Kupujący nieruchomość. poprawna
b) Notariusz projektujący umowę.
c) Sprzedający nieruchomość.

Dlaczego tak: Przy umowie sprzedaży obowiązek podatkowy ciąży na kupującym, a skoro nie występuje płatnik (np. notariusz), to kupujący jest zobowiązany do złożenia deklaracji PCC-3 i zapłaty podatku. Sprzedający nie jest podatnikiem, a notariusz - jeżeli nie sporządził aktu notarialnego - nie jest płatnikiem.

Podstawa prawna: Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz.U. 2026 poz. 191), art. 4 pkt 1, art. 10 ust. 1

Pułapka: Częstym błędem jest wskazanie sprzedającego jako podatnika, podczas gdy podatek od umowy sprzedaży obciąża kupującego.

Która z czynności jest zwolniona z podatku od czynności cywilnoprawnych na podstawie ustawy?

a) Umowa sprzedaży rzeczy ruchomej, jeżeli podstawa opodatkowania nie przekracza 1000 zł poprawna
b) Umowa zamiany nieruchomości gruntowych, jeżeli stronami zamiany są małżonkowie
c) Umowa sprzedaży samochodu osobowego, jeżeli nabywcą jest osoba zaliczona do I grupy podatkowej

Dlaczego tak: Ustawa zwalnia od podatku sprzedaż rzeczy ruchomych, jeżeli podstawa opodatkowania nie przekracza 1000 zł. Zwolnienie dotyczące zamiany obejmuje budynki i lokale mieszkalne oraz spółdzielcze prawa do lokali, gdy stronami są osoby z I grupy podatkowej, a nie zamianę nieruchomości gruntowych. Pokrewieństwo nabywcy nie jest samodzielną podstawą zwolnienia przy sprzedaży rzeczy ruchomej.

Podstawa prawna: Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz.U. 2026 poz. 191), art. 9 pkt 6

Pułapka: Należy odróżnić zwolnienia z PCC od zwolnień z podatku od spadków i darowizn oraz od wyłączeń z opodatkowania VAT.

Która z poniższych czynności cywilnoprawnych podlega podatkowi od czynności cywilnoprawnych na podstawie art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych?

a) Umowa darowizny w części dotyczącej przejęcia przez obdarowanego długów i ciężarów darczyńcy. poprawna
b) Umowa pożyczki pieniędzy, jeżeli pożyczkodawca jest zwolniony z podatku od towarów i usług.
c) Umowa sprzedaży rzeczy ruchomych, jeżeli sprzedaż ta jest opodatkowana podatkiem od towarów i usług.

Dlaczego tak: Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. d) ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych, umowa darowizny podlega podatkowi w części dotyczącej przejęcia przez obdarowanego długów i ciężarów albo zobowiązań darczyńcy. Umowa sprzedaży rzeczy ruchomych opodatkowana VAT jest wyłączona z PCC na podstawie art. 2 pkt 4 lit. a) tej ustawy. Umowa pożyczki pieniędzy, gdy pożyczkodawca jest zwolniony z VAT, również korzysta z wyłączenia na podstawie art. 2 pkt 4 lit. b), gdyż zwolnienie z VAT jednej ze stron czynności powoduje wyłączenie z PCC, z wyjątkami dotyczącymi m.in. sprzedaży nieruchomości, ale nie pożyczek.

Podstawa prawna: Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz.U. 2026 poz. 191), art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. d) oraz art. 2 pkt 4

Pułapka: Często myli się wyłączenia z art. 2 pkt 4 z katalogiem czynności opodatkowanych - umowa sprzedaży opodatkowana VAT nie podlega PCC, a umowa darowizny w części dotyczącej długów podlega.

Która z poniższych czynności nie podlega podatkowi od czynności cywilnoprawnych na podstawie art. 2 pkt 4 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych?

a) Umowa sprzedaży udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, jeżeli przynajmniej jedna ze stron jest zwolniona z podatku od towarów i usług z tytułu tej czynności
b) Umowa sprzedaży lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość opodatkowana podatkiem od towarów i usług, do której nie stosuje się stawki 6% z art. 7a poprawna
c) Umowa sprzedaży nieruchomości, jeżeli przynajmniej jedna ze stron jest zwolniona z podatku od towarów i usług z tytułu tej czynności

Dlaczego tak: Czynności cywilnoprawne inne niż umowa spółki nie podlegają podatkowi od czynności cywilnoprawnych w zakresie, w jakim są opodatkowane podatkiem od towarów i usług. Jedyny wyjątek dotyczy umów sprzedaży lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość opodatkowanych zgodnie z art. 7a, czyli szóstego i każdego następnego lokalu nabywanego w tej samej inwestycji; poza tym przypadkiem sprzedaż lokalu mieszkalnego opodatkowana podatkiem od towarów i usług pozostaje poza podatkiem od czynności cywilnoprawnych. Inaczej jest przy zwolnieniu z podatku od towarów i usług: wyłączenie nie obejmuje wtedy umów sprzedaży i zamiany nieruchomości ani umów sprzedaży udziałów i akcji w spółkach handlowych, więc obie te czynności podatkowi od czynności cywilnoprawnych podlegają.

Podstawa prawna: ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz.U. 2026 poz. 191), art. 2 pkt 4 lit. a i b w zw. z art. 7a

Pułapka: Należy pamiętać o wyjątku dotyczącym umów sprzedaży lokali mieszkalnych opodatkowanych VAT, które mimo to podlegają PCC.

Która z poniższych czynności podlega opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych według stawki 2%?

a) Umowa sprzedaży prawa użytkowania wieczystego nieruchomości poprawna
b) Umowa sprzedaży udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością
c) Umowa pożyczki pieniędzy lub rzeczy gatunkowych

Dlaczego tak: Zgodnie z ustawą o podatku od czynności cywilnoprawnych, umowa sprzedaży prawa użytkowania wieczystego nieruchomości podlega stawce 2%. Sprzedaż udziałów w spółce z o.o. podlega stawce 1%, a umowa pożyczki pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku podlega stawce 0,5%.

Podstawa prawna: Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz.U. 2026 poz. 191), art. 7 ust. 1 pkt 1 i 4

Pułapka: Pomylenie stawek dla różnych rodzajów czynności, np. dla sprzedaży rzeczy ruchomych i innych praw majątkowych.

Która z poniższych czynności podlega podatkowi od czynności cywilnoprawnych?

a) Umowa zamiany nieruchomości, gdy strony są zwolnione z VAT z tytułu tej czynności, ponieważ wyjątek z art. 2 pkt 4 lit. b pozostawia ją w PCC. poprawna
b) Umowa pożyczki pieniędzy, gdy pożyczkodawca jest zwolniony z VAT z tytułu tej czynności, ponieważ art. 2 pkt 4 lit. b przewiduje dla pożyczek wyjątek od wyłączenia z PCC.
c) Umowa sprzedaży nieruchomości użytkowej, gdy sprzedaż jest opodatkowana VAT z tytułu tej czynności, ponieważ art. 2 pkt 4 lit. a przewiduje dla takich sprzedaży wyjątek od wyłączenia z PCC.

Dlaczego tak: Zgodnie z art. 2 pkt 4 lit. a ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych, nie podlegają podatkowi czynności cywilnoprawne w zakresie, w jakim są opodatkowane podatkiem od towarów i usług, z wyjątkiem umów sprzedaży, których przedmiotem jest lokal mieszkalny stanowiący odrębną nieruchomość, opodatkowanych zgodnie z art. 7a. Dlatego sprzedaż nieruchomości użytkowej opodatkowana VAT nie podlega PCC. Zgodnie z art. 2 pkt 4 lit. b, nie podlegają podatkowi czynności, jeżeli przynajmniej jedna ze stron jest zwolniona od VAT, z wyjątkiem m.in. umów sprzedaży i zamiany, których przedmiotem jest nieruchomość lub jej część albo prawo użytkowania wieczystego. Umowa zamiany nieruchomości, nawet gdy obie strony są zwolnione z VAT z tytułu tej czynności, mieści się w wyjątku od wyłączenia, więc podlega PCC. Umowa pożyczki nie jest wymieniona w tych wyjątkach, więc gdy pożyczkodawca jest zwolniony z VAT z tytułu tej czynności, czynność nie podlega PCC.

Podstawa prawna: ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz.U. 2026 poz. 191), art. 2 pkt 4

Pułapka: Wyjątki dotyczące nieruchomości - umowy sprzedaży i zamiany nieruchomości zawsze podlegają PCC, nawet gdy strony są zwolnione z VAT.

Która z poniższych czynności podlega podatkowi od spadków i darowizn?

a) Nabycie w drodze darowizny wierzytelności wynikającej z umowy sprzedaży nieruchomości poprawna
b) Nabycie w drodze spadku praw autorskich do utworów literackich po polskim pisarzu
c) Nabycie w drodze dziedziczenia środków zgromadzonych na indywidualnym koncie emerytalnym

Dlaczego tak: Podatkowi od spadków i darowizn podlega nabycie w drodze spadku, zapisu windykacyjnego, darowizny, polecenia darczyńcy, zasiedzenia, nieodpłatnego zniesienia współwłasności, nieodpłatnej służebności, nieodpłatnego użytkowania oraz zachowku. Ustawa wyłącza z opodatkowania nabycie w drodze spadku, zapisu windykacyjnego lub darowizny praw autorskich i praw pokrewnych, praw do projektów wynalazczych, znaków towarowych i wzorów zdobniczych oraz wierzytelności wynikających z nabycia tych praw. Odrębnym wyłączeniem objęte jest nabycie w drodze spadku środków zgromadzonych na indywidualnym koncie emerytalnym oraz na indywidualnym koncie zabezpieczenia emerytalnego. Tym samym tylko nabycie wierzytelności wynikającej z umowy sprzedaży nieruchomości nie jest objęte żadnym wyłączeniem i podlega opodatkowaniu.

Podstawa prawna: Ustawa o podatku od spadków i darowizn (Dz.U. 2026 poz. 478), art. 1 ust. 1 oraz art. 3 pkt 2 i 6

Pułapka: Łatwo pomylić wyłączenia przedmiotowe ze zwolnieniami przedmiotowymi - prawa autorskie są wyłączone spod działania ustawy, a środki na IKE są zwolnione.

Która z poniższych kwot stanowi aktualną kwotę wolną od podatku od spadków i darowizn dla nabywców zaliczonych do II grupy podatkowej?

a) 36 120 zł
b) 27 090 zł poprawna
c) 5733 zł

Dlaczego tak: Opodatkowaniu podlega nabycie od jednego zbywcy rzeczy i praw majątkowych o czystej wartości przekraczającej 36 120 zł dla I grupy podatkowej, 27 090 zł dla II grupy i 5733 zł dla III grupy. Dla nabywcy zaliczonego do II grupy właściwa jest zatem kwota 27 090 zł.

Podstawa prawna: Ustawa o podatku od spadków i darowizn (Dz.U. 2026 poz. 478), art. 9 ust. 1 pkt 2

Pułapka: Podane kwoty to aktualne kwoty wolne dla innych grup podatkowych - łatwo je pomylić.

Która z poniższych kwot wolnych od podatku dla nabywców zaliczonych do III grupy podatkowej jest zgodna z ustawą o podatku od spadków i darowizn w 2026 roku?

a) 4902 zł
b) 5733 zł poprawna
c) 6694 zł

Dlaczego tak: Kwota wolna od podatku dla nabywców zaliczonych do III grupy podatkowej wynosi 5733 zł. Dla I grupy jest to 36 120 zł, a dla II grupy 27 090 zł. Pozostałe kwoty nie odpowiadają żadnej z grup podatkowych.

Podstawa prawna: Ustawa o podatku od spadków i darowizn (Dz.U. 2026 poz. 478), art. 9 ust. 1 pkt 3

Pułapka: Należy pamiętać o corocznej waloryzacji kwot wolnych - podane wartości są zafałszowane.

Która z poniższych osób zostanie zaliczona do II grupy podatkowej w rozumieniu ustawy o podatku od spadków i darowizn?

a) Małżonka syna nabywcy, czyli synowa, jako powinowata w linii prostej, należy do I grupy podatkowej.
b) Córka brata zmarłego, czyli bratanica, jako zstępna rodzeństwa, należy do II grupy podatkowej. poprawna
c) Ojczym nabywcy, jako powinowaty w linii prostej, zaliczany jest do I grupy podatkowej.

Dlaczego tak: Do II grupy podatkowej zalicza się zstępnych rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, zstępnych i małżonków pasierbów, małżonków rodzeństwa i rodzeństwo małżonków, małżonków rodzeństwa małżonków, małżonków innych zstępnych oraz osoby te zalicza się do II grupy także w przypadku, gdy powinowactwo powstało wskutek małżeństwa i ustało. Bratanica, jako córka brata, jest zstępną rodzeństwa, więc należy do II grupy. Ojczym nabywcy jest powinowatym w linii prostej, zaliczanym do I grupy podatkowej. Synowa, czyli małżonka syna, jest powinowatą w linii prostej i należy do I grupy podatkowej.

Podstawa prawna: Ustawa o podatku od spadków i darowizn (Dz.U. 2026 poz. 478), art. 14 ust. 3 pkt 2

Pułapka: Częstym błędem jest zaliczanie powinowatych w linii prostej do II grupy - ustawa zalicza ich do grupy I.

Która z wymienionych czynności podlega podatkowi od czynności cywilnoprawnych?

a) Umowa najmu lokalu użytkowego zawarta na czas oznaczony.
b) Umowa sprzedaży udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością. poprawna
c) Umowa darowizny środków pieniężnych zawarta w formie aktu notarialnego.

Dlaczego tak: Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych zawiera zamknięty katalog czynności podlegających opodatkowaniu, do którego zalicza się m.in. umowę sprzedaży rzeczy i praw majątkowych, w tym udziałów w spółkach kapitałowych. Umowa darowizny co do zasady nie podlega PCC, gdyż jest objęta podatkiem od spadków i darowizn. Umowa najmu nie została wymieniona w katalogu czynności podlegających PCC, więc nie podlega temu podatkowi.

Podstawa prawna: Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz.U. 2026 poz. 191), art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. a

Pułapka: Myślenie, że każda umowa cywilnoprawna podlega PCC - decyduje wyłącznie katalog ustawowy, a darowizna i najem są poza nim.

Które z poniższych osób zalicza się do II grupy podatkowej w rozumieniu ustawy o podatku od spadków i darowizn?

a) Małżonek, zstępni, wstępni, pasierb, rodzeństwo, ojczym i macocha, także wtedy, gdy nabycie nie zostało zgłoszone właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w ustawowym terminie.
b) Zstępni rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, zstępni i małżonkowie pasierbów, małżonkowie rodzeństwa, rodzeństwo małżonków, małżonkowie rodzeństwa małżonków i małżonkowie innych zstępnych. poprawna
c) Osoby obce wobec zbywcy oraz dalsi krewni i powinowaci, jeżeli nie mieszczą się w katalogu I grupy podatkowej ani w zamkniętym wyliczeniu krewnych i powinowatych wskazanych dla II grupy.

Dlaczego tak: Do II grupy podatkowej ustawa zalicza zstępnych rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, zstępnych i małżonków pasierbów, małżonków rodzeństwa i rodzeństwo małżonków, małżonków rodzeństwa małżonków oraz małżonków innych zstępnych. Małżonek, zstępni, wstępni, pasierb, rodzeństwo, ojczym i macocha to I grupa podatkowa, a brak zgłoszenia nabycia nie przenosi ich do II grupy. Osoby obce oraz dalsi krewni i powinowaci tworzą III grupę.

Podstawa prawna: ustawa o podatku od spadków i darowizn (Dz.U. 2026 poz. 478), art. 14 ust. 3 pkt 2

Pułapka: Grupa II obejmuje także osoby zaliczone do I grupy, ale wyłącznie te, które nie są wymienione w pkt 1 (np. powinowatych w linii prostej).

Które z poniższych stwierdzeń dotyczących grup podatkowych w podatku od spadków i darowizn jest prawidłowe?

a) Do I grupy podatkowej zalicza się małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, zięcia, synową, rodzeństwo, ojczyma, macochę i powinowatych w linii bocznej.
b) Do II grupy podatkowej zalicza się zstępnych rodzeństwa, rodzeństwo rodziców oraz teściów nabywcy.
c) Do III grupy podatkowej zalicza się osoby niezaliczone do I i II grupy, w tym osoby obce oraz osoby spokrewnione w dalszym stopniu. poprawna

Dlaczego tak: Do I grupy podatkowej zalicza się małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, zięcia, synową, rodzeństwo, ojczyma, macochę i teściów; ustawa nie wymienia tu powinowatych w linii bocznej. Teściowie należą do I grupy, więc opis II grupy obejmujący teściów jest błędny. III grupę tworzą wszyscy pozostali nabywcy, czyli osoby niezaliczone do I ani II grupy.

Podstawa prawna: Ustawa o podatku od spadków i darowizn (Dz.U. 2026 poz. 478), art. 14 ust. 3

Pułapka: Często myli się zakres grup, zwłaszcza co do powinowatych i osób zaliczanych do II grupy; należy pamiętać o ograniczeniu stopnia dla I grupy.

Które z wymienionych nabyć tytułem darowizny podlega podatkowi od spadków i darowizn?

a) Nabycie przez osobę fizyczną rzeczy ruchomej znajdującej się w kraju od cudzoziemca, który nie ma miejsca stałego pobytu w Polsce, które to nabycie nie jest objęte wyłączeniem z opodatkowania na podstawie art. 3 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn, gdyż dotyczy ono rzeczy ruchomej, a nie praw autorskich lub wierzytelności z nich wynikających, co oznacza, że nabycie takie podlega podatkowi. poprawna
b) Nabycie przez osobę fizyczną praw autorskich do utworu literackiego od polskiego obywatela mającego miejsce stałego pobytu w kraju, które to prawa są wyłączone z opodatkowania na podstawie art. 3 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn, gdyż dotyczą one praw autorskich i praw pokrewnych, a także wierzytelności z nich wynikających, co oznacza, że nabycie takie nie podlega podatkowi.
c) Nabycie przez osobę fizyczną wierzytelności wynikającej z nabycia praw autorskich od polskiego obywatela mającego miejsce stałego pobytu za granicą, które to wierzytelności są wyłączone z opodatkowania na podstawie art. 3 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn, gdyż dotyczą one praw autorskich i praw pokrewnych, a także wierzytelności z nich wynikających, co oznacza, że nabycie takie nie podlega podatkowi.

Dlaczego tak: Ustawa wyłącza spod opodatkowania nabycie w drodze spadku, zapisu windykacyjnego lub darowizny praw autorskich i praw pokrewnych, praw do projektów wynalazczych, znaków towarowych i wzorów zdobniczych oraz wierzytelności wynikających z nabycia tych praw. Zarówno nabycie praw autorskich do utworu literackiego, jak i wierzytelności wynikającej z nabycia takich praw jest więc wyłączone. Opodatkowaniu podlega natomiast darowizna rzeczy ruchomej znajdującej się na terytorium kraju, bo nie obejmuje jej żadne z ustawowych wyłączeń.

Podstawa prawna: Ustawa o podatku od spadków i darowizn (Dz.U. 2026 poz. 478), art. 1 ust. 1 i art. 3 pkt 2

Pułapka: Łatwo pomylić wyłączenie przedmiotowe dotyczące praw autorskich i wierzytelności z nimi związanych z ogólną zasadą opodatkowania nabycia rzeczy i praw majątkowych.

Które z wymienionych nabyć własności rzeczy lub praw majątkowych podlega opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn?

a) Nabycie tytułem dziedziczenia, zapisu, polecenia testamentowego, darowizny albo polecenia darczyńcy. poprawna
b) Nabycie przez zasiedzenie, ale tylko wtedy, gdy nabywca należy do I grupy podatkowej i korzysta z zasad właściwych dla tej grupy.
c) Nabycie na podstawie umowy sprzedaży, jeżeli czynność nie jest objęta VAT i strony nie rozliczają jej jako odpłatnej dostawy towarów.

Dlaczego tak: Podatkowi od spadków i darowizn podlega nabycie własności rzeczy i praw majątkowych między innymi tytułem dziedziczenia, zapisu zwykłego, zapisu windykacyjnego, dalszego zapisu, polecenia testamentowego, darowizny lub polecenia darczyńcy, co wynika z art. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Zasiedzenie również jest objęte tym podatkiem, ale niezależnie od grupy podatkowej nabywcy: stosuje się do niego stawkę 7% podstawy opodatkowania, bez kwoty wolnej. Umowa sprzedaży podlega natomiast podatkowi od czynności cywilnoprawnych, a nie podatkowi od spadków i darowizn.

Podstawa prawna: Ustawa o podatku od spadków i darowizn (Dz.U. 2026 poz. 478), art. 1 ust. 1 oraz art. 15 ust. 2

Pułapka: Łatwo pomylić zasiedzenie z tytułami wymienionymi w art. 1, ale zasiedzenie ma odrębny reżim opodatkowania (art. 15 ust. 2).

Który z wymienionych podmiotów jest płatnikiem podatku od spadków i darowizn od darowizny dokonanej w formie aktu notarialnego?

a) Obdarowany wskazany w akcie, który miałby jako płatnik sam obliczyć podatek po nabyciu i przesłać zeznanie do właściwego urzędu skarbowego.
b) Notariusz sporządzający akt, który jako płatnik pobiera podatek przy podpisaniu aktu i przekazuje go z deklaracją do właściwego urzędu skarbowego. poprawna
c) Darczyńca zawierający umowę, który miałby jako płatnik potrącić podatek z przekazywanej darowizny i rozliczyć go we właściwym urzędzie skarbowym.

Dlaczego tak: Zgodnie z art. 18 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn notariusze są płatnikami podatku od darowizny dokonanej w formie aktu notarialnego. Obowiązki płatnika obejmują pobranie podatku z chwilą sporządzenia aktu, wpłatę na rachunek urzędu skarbowego w terminie do 7 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym podatek został pobrany, oraz przesłanie deklaracji podatkowej. Obdarowany jest podatnikiem, ale w tym przypadku podatek pobiera płatnik, więc to nie on występuje jako płatnik ani nie składa zeznania w tym zakresie. Darczyńca nie jest podatnikiem podatku od darowizny i nie pełni funkcji płatnika tego podatku.

Podstawa prawna: Ustawa o podatku od spadków i darowizn (Dz.U. 2026 poz. 478), art. 18 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 2 i 3

Pułapka: Pomylenie roli płatnika i podatnika - w przypadku darowizny w formie aktu notarialnego ciężar poboru spoczywa na notariuszu.

Notariusz dokonał w dniu 5 lutego 2026 r. czynności w formie aktu notarialnego - umowy sprzedaży nieruchomości. Jaki jest termin wpłaty pobranego podatku od czynności cywilnoprawnych przez notariusza jako płatnika?

a) Do dnia 5 marca 2026 r., czyli do 7. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym powstał obowiązek podatkowy, jeżeli notariusz złoży deklarację zbiorczą.
b) Do dnia 19 lutego 2026 r., czyli w terminie 14 dni od dnia dokonania czynności.
c) Do dnia 7 marca 2026 r., czyli do 7. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym pobrano podatek. poprawna

Dlaczego tak: Zgodnie z art. 10 ust. 3a pkt 2 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych, płatnicy są obowiązani wpłacić pobrany podatek na rachunek organu podatkowego w terminie do 7. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym pobrano podatek, oraz przekazać w tym terminie deklarację. Termin 14 dni z art. 10 ust. 1 dotyczy podatników, którzy sami obliczają i wpłacają podatek, nie płatników. Deklaracja zbiorcza dla podatników jest odrębną instytucją, nie dotyczy płatników.

Podstawa prawna: ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz.U. 2026 poz. 191), art. 10 ust. 3a pkt 2

Pułapka: Pomylenie terminów dla podatnika (14 dni) i płatnika (7. dzień miesiąca następnego).

Notariusz sporządził akt notarialny, na mocy którego doszło do nieodpłatnego zniesienia współwłasności nieruchomości. W jakim terminie notariusz, jako płatnik podatku od spadków i darowizn, jest obowiązany wpłacić pobrany podatek na rachunek urzędu skarbowego?

a) Do ostatniego dnia miesiąca, w którym sporządzono akt notarialny, niezależnie od dnia pobrania podatku.
b) Do 7 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym pobrano podatek, wraz z przekazaniem deklaracji. poprawna
c) W terminie 14 dni od dnia sporządzenia aktu notarialnego, licząc od następnego dnia po dacie aktu.

Dlaczego tak: Zgodnie z ustawą o podatku od spadków i darowizn, notariusz jako płatnik jest obowiązany wpłacić pobrany podatek na rachunek urzędu skarbowego w terminie do 7 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym pobrano podatek, oraz przekazać w tym terminie deklarację. Termin 14 dni dotyczy korekty zeznania podatkowego, a nie wpłaty przez płatnika. Termin do końca miesiąca nie wynika z przepisów.

Podstawa prawna: Ustawa o podatku od spadków i darowizn (Dz.U. 2026 poz. 478), art. 18 ust. 2 pkt 3

Pułapka: Pomylenie terminu dla płatnika z terminem dla podatnika lub z terminem korekty zeznania.

Notariusz sporządził akt notarialny umowy darowizny nieruchomości na rzecz osoby zaliczonej do I grupy podatkowej. Obdarowany nie zgłosił nabycia właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy. Które z poniższych stwierdzeń jest prawidłowe?

a) Notariusz nie pobierze podatku, bo przy akcie notarialnym zgłoszenie z art. 4a nie warunkuje zwolnienia. poprawna
b) Notariusz nie pobierze podatku, bo darowiznę rozlicza tylko obdarowany, a notariusz nie jest płatnikiem.
c) Notariusz pobierze podatek, bo brak zgłoszenia w terminie 6 miesięcy wyłącza zwolnienie także przy akcie.

Dlaczego tak: Obowiązek zgłoszenia nabycia nie obejmuje przypadków, gdy nabycie następuje na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego. Darowizna nieruchomości na rzecz osoby z I grupy podatkowej dokonana u notariusza korzysta więc ze zwolnienia z art. 4a niezależnie od zgłoszenia, a notariusz, choć jest płatnikiem podatku od darowizny, nie ma czego pobrać. Twierdzenie, że notariusz nie jest płatnikiem przy darowiźnie, jest sprzeczne z art. 18 ust. 1 pkt 1. Błędne jest także założenie, że sam brak zgłoszenia w terminie 6 miesięcy wyłącza zwolnienie, gdy nabycie nastąpiło w formie aktu notarialnego.

Podstawa prawna: Ustawa o podatku od spadków i darowizn (Dz.U. 2026 poz. 478), art. 4a ust. 1 i ust. 4 pkt 2 oraz art. 18 ust. 1 pkt 1

Pułapka: Błędne przekonanie, że notariusz zawsze pobiera podatek od darowizny - w przypadku I grupy notariusz nie pobiera podatku, a zwolnienie zależy od zgłoszenia.

Notariusz sporządził akt notarialny umowy sprzedaży nieruchomości. Kto jest płatnikiem podatku od czynności cywilnoprawnych z tytułu tej umowy i w jakim terminie powinien wpłacić podatek?

a) Sprzedawca nieruchomości, który jako płatnik miałby pobrać podatek przy sporządzeniu aktu i wpłacić go do właściwego organu w terminie 14 dni od zawarcia umowy.
b) Nabywca nieruchomości, który samodzielnie składa deklarację PCC-3 i wpłaca podatek w terminie 14 dni od podpisania aktu, a notariusz nie wykonuje obowiązków płatnika.
c) Notariusz, który jako płatnik pobiera podatek przy sporządzeniu aktu i wpłaca go do organu podatkowego do 7 dnia miesiąca następującego po miesiącu pobrania podatku. poprawna

Dlaczego tak: Zgodnie z art. 10 ust. 2 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych, notariusze są płatnikami podatku od czynności cywilnoprawnych dokonywanych w formie aktu notarialnego. Płatnicy są obowiązani wpłacić pobrany podatek na rachunek organu podatkowego właściwego ze względu na siedzibę płatnika w terminie do 7 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym pobrano podatek, oraz przekazać deklarację o wysokości pobranego i wpłaconego podatku (art. 10 ust. 3a pkt 2). Nabywca nieruchomości jest podatnikiem, ale obowiązek zapłaty realizuje przez płatnika, którym jest notariusz. Sprzedawca nie jest podatnikiem PCC w umowie sprzedaży, obowiązek podatkowy ciąży na kupującym.

Podstawa prawna: Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz.U. 2026 poz. 191), art. 10 ust. 2 i ust. 3a pkt 2

Pułapka: Często myli się rolę podatnika i płatnika - podatnikiem jest nabywca, ale płatnikiem jest notariusz, który ma obowiązek poboru i wpłaty w terminie 7 dni.

Osoba fizyczna zaliczona do I grupy podatkowej nabyła w drodze dziedziczenia lokal mieszkalny stanowiący odrębną nieruchomość o powierzchni użytkowej 95 m2. Nabywca nie jest właścicielem innego lokalu mieszkalnego. Która z poniższych kwot nie zostanie wliczona do podstawy opodatkowania?

a) Czysta wartość lokalu do wysokości odpowiadającej 95 m2 powierzchni użytkowej poprawna
b) Czysta wartość lokalu do wysokości odpowiadającej 110 m2 powierzchni użytkowej
c) Czysta wartość lokalu w całości, bez względu na jego powierzchnię

Dlaczego tak: Z art. 16 ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn wynika, że w przypadku nabycia w drodze dziedziczenia przez osoby zaliczone do I grupy podatkowej budynku mieszkalnego lub lokalu mieszkalnego, nie wlicza się do podstawy opodatkowania ich czystej wartości do łącznej wysokości nieprzekraczającej 110 m2 powierzchni użytkowej. Skoro powierzchnia lokalu wynosi 95 m2, to cała wartość lokalu (odpowiadająca 95 m2) korzysta z ulgi. Wariant mówiący o wliczeniu wartości do wysokości 110 m2 jest błędny, bo limit ten jest górną granicą, a nie kwotą, którą zawsze się odlicza. Wariant mówiący o wliczeniu wartości lokalu w całości bez względu na powierzchnię jest błędny, gdyż ulga przysługuje tylko do limitu 110 m2, a nadwyżka ponad tę powierzchnię podlega opodatkowaniu.

Podstawa prawna: Ustawa o podatku od spadków i darowizn (Dz.U. 2026 poz. 478), art. 16 ust. 1

Pułapka: Nietrudno uznać, że skoro limit wynosi 110 m2, to odlicza się zawsze 110 m2, nawet gdy lokal jest mniejszy. Ulga działa jednak tylko do faktycznej powierzchni nabytego lokalu.

Osoba fizyczna zaliczona do II grupy podatkowej nabyła w drodze darowizny od jednego zbywcy, w styczniu 2026 r., środki pieniężne w kwocie 30 000 zł. W okresie 5 lat poprzedzających to nabycie oraz w tym samym roku nie otrzymała od tego zbywcy żadnych innych darowizn. Czy od tego nabycia powstanie obowiązek podatkowy w podatku od spadków i darowizn?

a) Nie, obowiązek podatkowy nie powstanie, bo środki pieniężne w II grupie są zwolnione do 30 000 zł.
b) Tak, obowiązek podatkowy powstanie, bo darowizna 30 000 zł przekracza kwotę wolną dla II grupy, czyli 27 090 zł. poprawna
c) Nie, obowiązek podatkowy nie powstanie, bo opodatkowana byłaby dopiero nadwyżka ponad 30 000 zł.

Dlaczego tak: Opodatkowaniu podlega nabycie od jednego zbywcy własności rzeczy i praw majątkowych o czystej wartości przekraczającej kwotę wolną właściwą dla danej grupy podatkowej. Dla II grupy podatkowej kwota wolna wynosi 27 090 zł. W kazusie darowizna wynosi 30 000 zł, a więc przekracza tę kwotę, zatem powstanie obowiązek podatkowy. Podatek oblicza się od nadwyżki ponad kwotę wolną, a nie od całej wartości, jednak samo przekroczenie powoduje powstanie obowiązku podatkowego. Błędne jest twierdzenie, że darowizna środków pieniężnych w II grupie podatkowej korzysta ze zwolnienia do 30 000 zł, oraz podanie kwoty wolnej dla tej grupy w wysokości 30 000 zł.

Podstawa prawna: Ustawa o podatku od spadków i darowizn (Dz.U. 2026 poz. 478), art. 9 ust. 1 pkt 2

Pułapka: Najczęstsza pomyłka to pomylenie kwoty wolnej dla II grupy (27 090 zł) z kwotą dla I grupy (36 120 zł) lub przyjęcie, że darowizna środków pieniężnych jest zawsze zwolniona.

Osoba fizyczna otrzymała w 2026 r. w drodze darowizny od siostry swojej matki środki pieniężne w wysokości 100 000 zł. Darowizna została zgłoszona właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy. Która z poniższych wartości jest kwotą wolną od podatku dla tego nabycia?

a) 5733 zł
b) 10 278 zł
c) 27 090 zł poprawna

Dlaczego tak: Siostra matki jest rodzeństwem rodzica, więc nabywca należy wobec niej do II grupy podatkowej, dla której kwota wolna wynosi 27 090 zł. Zwolnienie z art. 4a nie obejmuje tej relacji, dlatego samo zgłoszenie nabycia nie usuwa opodatkowania. Kwota 5733 zł dotyczy III grupy, a 10 278 zł to górna granica pierwszego przedziału skali podatkowej, a nie kwota wolna.

Podstawa prawna: Ustawa o podatku od spadków i darowizn (Dz.U. 2026 poz. 478), art. 9 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 14 ust. 3 pkt 2

Pułapka: Pomylenie kwoty wolnej z progiem skali podatkowej lub użycie nieaktualnej kwoty wolnej.

Osoba zaliczona do II grupy podatkowej otrzymała w drodze darowizny od swojej ciotki (siostry matki) w dniu 15 maja 2026 r. środki pieniężne w wysokości 40 000 zł. Darowizna nie została zgłoszona do urzędu skarbowego w terminie. Jaką stawką zostanie opodatkowana ta darowizna, jeżeli podatnik powoła się na jej dokonanie przed organem podatkowym w toku czynności sprawdzających, a podatek nie został zapłacony?

a) Stawką 7%, jako stawką z zasad ogólnych dla II grupy podatkowej, od nadwyżki ponad kwotę wolną 27 090 zł, ponieważ darczyńca jest ciotką podatnika.
b) Stawką 20%, gdyż podatnik powołał się przed organem na darowiznę, od której należny podatek nie został zapłacony, zgodnie z art. 15 ust. 4 ustawy. poprawna
c) Stawką 12%, jako stawką dla III grupy podatkowej, ponieważ ciotka jako siostra matki miałaby nie być zaliczana do rodzeństwa rodziców podatnika.

Dlaczego tak: Zgodnie z art. 15 ust. 4 ustawy, nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych w drodze darowizny podlega opodatkowaniu według stawki 20%, jeżeli obowiązek podatkowy powstał wskutek powołania się podatnika przed organem podatkowym w toku czynności sprawdzających, postępowania podatkowego, kontroli podatkowej lub kontroli celno-skarbowej na okoliczność dokonania tej darowizny, a należny podatek od tego nabycia nie został zapłacony. W kazusie podatnik nie zgłosił darowizny w terminie, a następnie powołał się na nią w toku czynności sprawdzających, więc zastosowanie znajdzie szczególna stawka 20%. Zasady ogólne, czyli stawka 7% od nadwyżki ponad kwotę wolną, tu nie wystarczą, bo pomijają szczególną stawkę z art. 15 ust. 4. Nie wchodzi też w grę stawka III grupy: ciotka, czyli siostra matki, należy do II grupy podatkowej jako rodzeństwo rodziców.

Podstawa prawna: Ustawa o podatku od spadków i darowizn (Dz.U. 2026 poz. 478), art. 15 ust. 4

Pułapka: Pomija się, że niezgłoszenie darowizny i późniejsze powołanie się na nią przed organem podatkowym skutkuje sankcyjną stawką 20%.

Osoba zaliczona do III grupy podatkowej otrzymała w 2026 r. od jednego zbywcy dwie darowizny: pierwszą w marcu o wartości 3 000 zł, drugą w październiku o wartości 4 000 zł. Żadna z tych darowizn nie została zgłoszona do urzędu skarbowego. Czy powstanie obowiązek podatkowy, a jeśli tak, to od jakiej kwoty?

a) Obowiązek podatkowy powstanie przy drugiej darowiźnie; po doliczeniu darowizny marcowej łączna wartość nabyć wynosi 7 000 zł, a podatek liczy się od nadwyżki ponad 5 733 zł. poprawna
b) Obowiązek podatkowy powstanie przy każdej darowiźnie osobno; marcowe 3 000 zł i październikowe 4 000 zł należy oddzielnie porównać z kwotą wolną, bez sumowania nabyć.
c) Obowiązek podatkowy nie powstanie przy drugiej darowiźnie; ponieważ żadna pojedyncza darowizna nie przekracza 5 733 zł, wcześniejszej kwoty 3 000 zł nie dolicza się do październikowej.

Dlaczego tak: Zgodnie z art. 9 ust. 2 ustawy, jeżeli nabycie od tego samego zbywcy następuje więcej niż raz, do czystej wartości rzeczy ostatnio nabytych dolicza się wartość rzeczy nabytych w roku, w którym nastąpiło ostatnie nabycie, i w okresie 5 lat poprzedzających ten rok. W kazusie obie darowizny mieszczą się w tym okresie, więc przy drugiej darowiźnie należy doliczyć wartość pierwszej, co daje łączną wartość 7 000 zł. Kwota ta przekracza kwotę wolną dla III grupy podatkowej, czyli 5 733 zł. Obowiązek podatkowy powstaje przy drugiej darowiźnie, a opodatkowaniu podlega nadwyżka ponad kwotę wolną, czyli 1 267 zł, obliczona z uwzględnieniem łącznej wartości nabyć. Ocena każdej darowizny osobno jest błędna, bo pomija mechanizm sumowania nabyć od tego samego zbywcy i doliczenie wcześniejszego nabycia.

Podstawa prawna: Ustawa o podatku od spadków i darowizn (Dz.U. 2026 poz. 478), art. 9 ust. 1 pkt 3 i art. 9 ust. 2

Pułapka: Pomija się obowiązek sumowania darowizn od tego samego zbywcy w okresie 5 lat, co prowadzi do błędnego wniosku o braku opodatkowania.