Ewidencje i księgi podatkowe

Pojęcie ksiąg podatkowych i ich moc dowodowa, podatkowa księga przychodów i rozchodów, ewidencja przychodów przy ryczałcie, ewidencje VAT i pliki JPK, ewidencja środków trwałych, dokumentowanie zdarzeń, nierzetelność i wadliwość ksiąg, szacowanie podstawy opodatkowania, obowiązki przechowywania i udostępniania.

Dziedzina z art. 20 ust. 1 pkt 11 ustawy o doradztwie podatkowym. W tej dziedzinie mamy 53 pytania.

Jeżeli podatnik prowadzi księgi podatkowe, ale organ podatkowy stwierdzi, że są one nierzetelne lub wadliwe, to w celu określenia podstawy opodatkowania:

a) organ podatkowy ma obowiązek zawsze przyjąć dochód z roku poprzedniego, gdy księgi są nierzetelne, niezależnie od możliwości ustalenia podstawy na podstawie innych danych
b) organ podatkowy może oszacować podstawę opodatkowania, jeżeli nie jest możliwe ustalenie jej na podstawie danych wynikających z ksiąg, co ma miejsce w przypadku stwierdzenia ich nierzetelności lub wadliwości poprawna
c) organ podatkowy może oszacować podstawę opodatkowania, ale tylko gdy podatnik nie udostępni ksiąg, a także gdy księgi są prowadzone nierzetelnie lub wadliwie, co uniemożliwia ustalenie podstawy na ich podstawie

Dlaczego tak: Zgodnie z Ordynacją podatkową, gdy księgi są nierzetelne lub wadliwe, organ podatkowy może określić podstawę opodatkowania w drodze oszacowania, jeżeli nie jest możliwe ustalenie jej na podstawie danych wynikających z tych ksiąg. Nie jest to uzależnione od odmowy udostępnienia ksiąg, ani nie ma obowiązku przyjmowania dochodu z roku poprzedniego. Pozostałe odpowiedzi wprowadzają dodatkowe warunki lub błędne rozwiązania.

Podstawa prawna: Ustawa - Ordynacja podatkowa (Dz.U. 2026 poz. 622), art. 23 § 1 pkt 2 w związku z art. 193 § 4

Pułapka: Oszacowanie jest możliwe tylko wtedy, gdy księgi nie pozwalają na ustalenie podstawy opodatkowania - nie jest to automatyczne.

Kiedy organ podatkowy może odstąpić od określenia podstawy opodatkowania w drodze oszacowania, mimo że księgi podatkowe są nierzetelne?

a) Gdy uchybienie polega na nieprzeprowadzeniu w terminie inwentaryzacji wymaganej przepisami o rachunkowości.
b) Gdy księgi są całkowicie nierzetelne, a podatnik nie przedstawił dowodów pozwalających ustalić przychody.
c) Gdy dane z ksiąg, uzupełnione dowodami z postępowania, pozwalają określić podstawę opodatkowania. poprawna

Dlaczego tak: Art. 23 § 2 Ordynacji podatkowej nakazuje organowi odstąpić od określenia podstawy opodatkowania w drodze oszacowania, jeżeli mimo braku ksiąg dowody uzyskane w toku postępowania pozwalają na określenie podstawy opodatkowania albo jeżeli dane wynikające z ksiąg, uzupełnione takimi dowodami, pozwalają na jej określenie. Całkowita nierzetelność ksiąg połączona z brakiem dowodów prowadzi wprost do oszacowania, a brak inwentaryzacji może wskazywać na nierzetelność ksiąg, ale sam nie stanowi podstawy odstąpienia od szacowania.

Podstawa prawna: Ustawa - Ordynacja podatkowa (Dz.U. 2026 poz. 622), art. 23 § 2

Pułapka: Należy pamiętać, że przesłanka odstąpienia dotyczy nieistotnych rozbieżności, a nie całkowitej nierzetelności.

Kiedy podatnik prowadzący podatkową księgę przychodów i rozchodów ma obowiązek dokonać zapisu w ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych?

a) W terminie 14 dni od dnia nabycia środka trwałego.
b) W terminie 7 dni od dnia wystawienia faktury dokumentującej nabycie.
c) Najpóźniej w miesiącu przekazania środka trwałego do używania. poprawna

Dlaczego tak: Zgodnie z art. 22n ust. 4 ustawy o PIT, zapisów dotyczących środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych dokonuje się w ewidencji najpóźniej w miesiącu przekazania ich do używania. Warianty pierwszy i trzeci wskazują terminy związane z nabyciem lub fakturą, które nie mają znaczenia dla terminu zapisu do ewidencji - liczy się moment przekazania do używania.

Podstawa prawna: ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. 2026 poz. 592), art. 22n ust. 4

Pułapka: Częstym błędem jest przywiązywanie terminu do daty nabycia lub faktury, podczas gdy kluczowy jest moment przekazania do używania.

Która z poniższych cech charakteryzuje podatkową księgę przychodów i rozchodów jako księgę podatkową w rozumieniu Ordynacji podatkowej?

a) Jest to urządzenie księgowe służące do ewidencji przychodów i rozchodów, które może być prowadzone w formie elektronicznej, a jego zapisy stanowią dowód w postępowaniu podatkowym. poprawna
b) Jest to ewidencja przychodów i rozchodów, która podlega obowiązkowemu zgłoszeniu do naczelnika urzędu skarbowego przed rozpoczęciem prowadzenia działalności.
c) Jest to wyłącznie dokument w formie papierowej, który musi być prowadzony w sposób chronologiczny, a jego zapisy mają charakter pomocniczy i nie stanowią dowodu w postępowaniu podatkowym.

Dlaczego tak: Podatkowa księga przychodów i rozchodów jest księgą podatkową w rozumieniu art. 3 pkt 4 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z art. 193 § 1 księgi prowadzone rzetelnie i w sposób niewadliwy stanowią dowód tego, co wynika z zawartych w nich zapisów, a od 2026 r. księgę prowadzi się przy użyciu programów komputerowych i przesyła naczelnikowi urzędu skarbowego po zakończeniu roku podatkowego. Wariant o wyłącznie papierowej formie i pomocniczym charakterze zapisów jest sprzeczny z art. 193 § 1. Wariant o obowiązkowym zgłoszeniu księgi naczelnikowi urzędu skarbowego jest błędny, bo rozporządzenie obowiązujące od 1 stycznia 2026 r. nie przewiduje już zawiadomienia o założeniu księgi.

Podstawa prawna: Ustawa - Ordynacja podatkowa (Dz.U. 2026 poz. 622), art. 3 pkt 4 i art. 193 § 1

Pułapka: Częstym błędem jest mylenie ksiąg podatkowych z ewidencjami pomocniczymi, które nie mają mocy dowodowej, lub twierdzenie, że księgi muszą być prowadzone w formie papierowej.

Która z poniższych informacji nie musi być zawarta w wykazie środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych prowadzonym na potrzeby ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych?

a) Wartość początkowa środka trwałego, wpisywana w wykazie jako podstawowa dana o składniku majątku.
b) Numer rejestracyjny środka transportu, ujmowany w ewidencji pojazdu, a nie w wykazie środków trwałych. poprawna
c) Data nabycia środka trwałego, wpisywana w wykazie jako podstawowa data dotycząca składnika majątku.

Dlaczego tak: Obowiązek prowadzenia wykazu środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych wynika z art. 15 ust. 1 ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym, a sposób jego prowadzenia określa rozporządzenie wydane na podstawie art. 16 pkt 2 tej ustawy. Wykaz obejmuje między innymi datę nabycia, datę przyjęcia do używania, wartość początkową, stawkę amortyzacyjną oraz datę likwidacji albo zbycia. Numer rejestracyjny środka transportu nie należy do danych wykazu; pojawia się on w ewidencji przebiegu pojazdu, która służy innym celom.

Podstawa prawna: ustawa o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz.U. 2025 poz. 843), art. 15 ust. 1 i art. 16 pkt 2

Pułapka: Należy odróżnić wykaz środków trwałych od ewidencji środków trwałych prowadzonej na potrzeby podatku dochodowego, gdzie zakres danych jest szerszy.

Która z poniższych okoliczności nie stanowi podstawy do uznania ksiąg podatkowych za nierzetelne w rozumieniu Ordynacji podatkowej?

a) Przechowywanie ksiąg w miejscu nieodpowiednim do ich zabezpieczenia, ale bez wpływu na ich treść. poprawna
b) Prowadzenie ksiąg w sposób niezgodny z przeznaczeniem, co uniemożliwia określenie podstawy opodatkowania.
c) Dokonywanie zapisów w księgach na podstawie faktur, które nie odzwierciedlają rzeczywistych zdarzeń gospodarczych.

Dlaczego tak: Art. 193 § 2 Ordynacji podatkowej uznaje księgi za rzetelne, jeżeli dokonywane w nich zapisy odzwierciedlają stan rzeczywisty, a art. 193 § 3 za niewadliwe, jeżeli są prowadzone zgodnie z zasadami wynikającymi z odrębnych przepisów. Zapisy dokonane na podstawie faktur nieodzwierciedlających rzeczywistych zdarzeń gospodarczych oraz prowadzenie ksiąg w sposób uniemożliwiający określenie podstawy opodatkowania godzą w rzetelność ksiąg. Samo przechowywanie ksiąg w niewłaściwym miejscu nie zmienia treści zapisów, więc nie czyni ksiąg nierzetelnymi.

Podstawa prawna: Ustawa - Ordynacja podatkowa (Dz.U. 2026 poz. 622), art. 193 § 2 i 3

Pułapka: Pytanie sprawdza rozróżnienie między nierzetelnością a wadliwością ksiąg; nie każde uchybienie formalne oznacza nierzetelność.

Która z poniższych okoliczności nie stanowi przesłanki do uznania podatkowej księgi przychodów i rozchodów za nierzetelną w rozumieniu Ordynacji podatkowej?

a) Wpisywanie do księgi zdarzeń, które nie miały miejsca, w celu zaniżenia podstawy opodatkowania.
b) Prowadzenie księgi niezgodnie z przeznaczeniem, przez co nie można ustalić wysokości dochodu (straty) za okres rozliczeniowy.
c) Dokonanie w księdze korekty zapisu z powodu błędu rachunkowego, z zachowaniem czytelności skreślonej treści. poprawna

Dlaczego tak: Art. 193 § 2 Ordynacji podatkowej uznaje księgi podatkowe za rzetelne, jeżeli dokonywane w nich zapisy odzwierciedlają stan rzeczywisty. Wpisywanie do księgi zdarzeń, które nie miały miejsca, jest klasycznym przykładem nierzetelności, podobnie jak prowadzenie księgi w sposób uniemożliwiający ustalenie dochodu. Poprawienie błędu rachunkowego przez skreślenie dotychczasowej treści z zachowaniem jej czytelności i wpisanie treści prawidłowej jest natomiast trybem korekty przewidzianym w przepisach i nie świadczy ani o nierzetelności, ani o wadliwości księgi.

Podstawa prawna: Ustawa - Ordynacja podatkowa (Dz.U. 2026 poz. 622), art. 193 § 2

Pułapka: Należy odróżnić nierzetelność ksiąg od wadliwości formalnej; korekta błędów rachunkowych dokonana w sposób przewidziany przepisami nie stanowi podstawy do zakwestionowania ksiąg.

Która z poniższych okoliczności stanowi podstawę do uznania podatkowej księgi przychodów i rozchodów za nierzetelną?

a) W księdze nie dokonano wpisu wszystkich zdarzeń gospodarczych, ale błąd ten nie wpływa na wysokość zobowiązania podatkowego.
b) Wpisy w księdze nie odpowiadają stanowi rzeczywistemu, co uniemożliwia określenie podstawy opodatkowania. poprawna
c) Księga prowadzona jest w formie elektronicznej bez zgody naczelnika urzędu skarbowego.

Dlaczego tak: Nierzetelność ksiąg polega na niezgodności wpisów z rzeczywistym stanem rzeczy, co uniemożliwia określenie podstawy opodatkowania. Prowadzenie księgi w formie elektronicznej bez zgody organu nie jest samo w sobie nierzetelnością, ale może być naruszeniem warunków formalnych. Brak wpisu, który nie wpływa na wysokość zobowiązania, może być uznany za wadliwość, a nie nierzetelność, o ile nie uniemożliwia określenia podstawy opodatkowania.

Podstawa prawna: Ustawa - Ordynacja podatkowa (Dz.U. 2026 poz. 622), art. 193 § 2

Pułapka: Częstym błędem jest mylenie nierzetelności z wadliwością ksiąg - wadliwość to naruszenie przepisów formalnych, które nie musi wpływać na podstawę opodatkowania.

Które z poniższych danych muszą być zawarte w ewidencji sprzedaży prowadzonej dla celów podatku od towarów i usług przez podatnika dokonującego dostawy towarów na rzecz osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej?

a) Data dokonania sprzedaży, kwota netto oraz kwota podatku od towarów i usług. poprawna
b) Numer NIP nabywcy, data dokonania sprzedaży oraz numer faktury.
c) Imię i nazwisko nabywcy, data dokonania sprzedaży oraz wysokość podatku od towarów i usług.

Dlaczego tak: Ewidencja sprzedaży dla celów VAT musi zawierać dane niezbędne do prawidłowego rozliczenia podatku, takie jak data sprzedaży, kwota netto i kwota podatku. W przypadku sprzedaży na rzecz osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej nie jest wymagane podawanie imienia i nazwiska nabywcy ani numeru NIP, gdyż dane te nie są niezbędne do rozliczenia. Wariant z NIP nabywcy jest błędny, bo osoby fizyczne nieprowadzące działalności nie mają obowiązku podawania NIP. Wariant z imieniem i nazwiskiem nabywcy jest błędny, bo ustawa nie wymaga identyfikacji nabywcy w ewidencji sprzedaży.

Podstawa prawna: ustawa o podatku od towarów i usług (Dz.U. 2025 poz. 775), art. 109 ust. 3

Pułapka: Mylenie danych wymaganych w ewidencji sprzedaży z danymi wymaganymi na fakturze - w ewidencji nie podaje się danych nabywcy, jeśli nie jest to niezbędne.

Które z poniższych stwierdzeń dotyczących mocy dowodowej ksiąg podatkowych jest prawidłowe?

a) Księgi podatkowe prowadzone rzetelnie i w sposób niewadliwy stanowią dowód tego, co wynika z ich treści, i mają moc dowodową równą innym dowodom w postępowaniu. poprawna
b) Księgi podatkowe mają moc dowodową niższą niż dowody z dokumentów urzędowych, dlatego organ podatkowy może je pominąć bez wskazania przyczyn, gdyż nie są one wystarczająco wiarygodne.
c) Księgi podatkowe mają moc dowodową wyższą niż inne dowody i organ podatkowy nie może ich kwestionować, chyba że podatnik wyrazi na to zgodę, co wynika z ich szczególnego charakteru jako dokumentów urzędowych.

Dlaczego tak: Zgodnie z Ordynacją podatkową księgi podatkowe prowadzone rzetelnie i w sposób niewadliwy stanowią dowód tego, co wynika z ich treści. Mają one moc dowodową równą innym dowodom - nie są uprzywilejowane ani pomniejszone. Organ podatkowy może je oceniać na zasadach ogólnych, ale nie może ich dowolnie pomijać. Wskazanie, że księgi mają wyższą moc dowodową, jest błędne, podobnie jak twierdzenie o niższej mocy w porównaniu z dokumentami urzędowymi. Księgi podatkowe nie są dokumentami urzędowymi, lecz stanowią dowód w postępowaniu na równi z innymi dowodami.

Podstawa prawna: Ustawa - Ordynacja podatkowa (Dz.U. 2026 poz. 622), art. 193 § 1

Pułapka: Często mylnie przyjmuje się, że księgi podatkowe mają moc dowodową wyższą lub niższą niż inne dowody, podczas gdy są one traktowane na równi.

Który z poniższych podmiotów nie jest obowiązany do prowadzenia ewidencji przychodów dla celów ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych?

a) Podatnik prowadzący pozarolniczą działalność gospodarczą, który wybrał opodatkowanie ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych.
b) Spółka jawna, której wspólnicy są opodatkowani ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych.
c) Podatnik osiągający przychody z najmu prywatnego, o których mowa w art. 6 ust. 1a ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym. poprawna

Dlaczego tak: Art. 15 ust. 3 ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym stanowi, że obowiązek prowadzenia ewidencji przychodów nie dotyczy podatników osiągających przychody, o których mowa w art. 6 ust. 1a (najem, podnajem, dzierżawa poza działalnością gospodarczą) lub 1d (sprzedaż przetworzonych produktów roślinnych i zwierzęcych). Podatnicy prowadzący pozarolniczą działalność gospodarczą oraz spółki, których wspólnicy są opodatkowani ryczałtem, prowadzą ewidencję na podstawie art. 15 ust. 1.

Podstawa prawna: ustawa o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz.U. 2025 poz. 843), art. 15 ust. 3

Pułapka: Należy uważać na wyłączenia z obowiązku prowadzenia ewidencji - dotyczą one tylko podatników osiągających przychody z działalności wykonywanej osobiście (art. 6 ust. 1a) oraz z najmu prywatnego (art. 6 ust. 1d), a nie wszystkich przychodów z najmu.

Który z wymienionych podmiotów jest obowiązany do prowadzenia ewidencji przychodów dla celów ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych?

a) Osoba fizyczna osiągająca przychody z działalności gospodarczej, która wybrała opodatkowanie ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych, a jej przychody w poprzednim roku podatkowym nie przekroczyły równowartości 2 000 000 euro. poprawna
b) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, która wybrała opodatkowanie ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych, a jej przychody w poprzednim roku podatkowym nie przekroczyły równowartości 2 000 000 euro.
c) Osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą opodatkowaną na zasadach ogólnych, która osiąga przychody wyłącznie z tytułu umowy najmu prywatnego, a jej przychody w poprzednim roku podatkowym nie przekroczyły równowartości 2 000 000 euro.

Dlaczego tak: Art. 15 ust. 1 ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym nakłada obowiązek prowadzenia ewidencji przychodów na podatników oraz spółki, których wspólnicy są opodatkowani ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych. Ryczałt jest formą opodatkowania zarezerwowaną dla osób fizycznych i spółek osobowych osób fizycznych, więc spółka z ograniczoną odpowiedzialnością nie może z niego korzystać. Podatnik opodatkowany na zasadach ogólnych nie prowadzi ewidencji przychodów, a najem prywatny opodatkowany ryczałtem jest z tego obowiązku wyłączony na podstawie art. 15 ust. 3.

Podstawa prawna: ustawa o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz.U. 2025 poz. 843), art. 15 ust. 1

Pułapka: Pomylenie zakresu podmiotowego ryczałtu - objęcie nim spółek kapitałowych lub pominięcie obowiązku ewidencji przy najmie prywatnym.

Organ podatkowy stwierdził, że podatnik prowadzący działalność gospodarczą nie prowadzi podatkowej księgi przychodów i rozchodów, mimo takiego obowiązku. W tej sytuacji organ podatkowy, określając podstawę opodatkowania w drodze oszacowania, może zastosować, między innymi, następujące źródło danych:

a) Dane uzyskane od innych podatników prowadzących identyczną działalność, bez ich weryfikacji.
b) Informacje o rynkowych cenach towarów i usług świadczonych przez podatnika w porównywalnych warunkach. poprawna
c) Wyłącznie dane wynikające z faktur i rachunków wystawionych przez podatnika w okresie objętym kontrolą.

Dlaczego tak: W przypadku braku ksiąg organ podatkowy może oszacować podstawę opodatkowania, korzystając z dostępnych źródeł danych, w tym z informacji o cenach rynkowych. Dane z faktur podatnika są jednym ze źródeł, ale nie jedynym. Dane od innych podatników mogą być wykorzystane, ale podlegają weryfikacji, aby zapewnić wiarygodność oszacowania.

Podstawa prawna: Ustawa - Ordynacja podatkowa (Dz.U. 2026 poz. 622), art. 23 § 3

Pułapka: Należy pamiętać, że szacowanie podstawy opodatkowania nie opiera się wyłącznie na dokumentach podatnika, ale na wszelkich dostępnych danych mogących przybliżyć rzeczywistą podstawę.

Organ podatkowy stwierdził, że podatnik prowadzący podatkową księgę przychodów i rozchodów dokonał w niej zapisów sprzecznych z dowodami księgowymi. Takie księgi należy uznać za:

a) nierzetelne, gdyż prowadzone są w sposób sprzeczny z przepisami
b) wadliwe, gdyż nie odpowiadają wymogom formalnym
c) nierzetelne, gdyż nie odzwierciedlają stanu rzeczywistego poprawna

Dlaczego tak: Art. 193 § 2 Ordynacji podatkowej uznaje księgi za rzetelne, jeżeli dokonywane w nich zapisy odzwierciedlają stan rzeczywisty. Zapisy sprzeczne z dowodami księgowymi oznaczają więc nierzetelność księgi. Wadliwość, o której mowa w art. 193 § 3, polega na prowadzeniu ksiąg niezgodnie z zasadami wynikającymi z odrębnych przepisów, przy zachowaniu zgodności zapisów z rzeczywistością. Uzasadnienie wiążące nierzetelność ze sprzecznością z przepisami myli obie kategorie.

Podstawa prawna: Ustawa - Ordynacja podatkowa (Dz.U. 2026 poz. 622), art. 193 § 2 i 3

Pułapka: Należy odróżnić nierzetelność (niezgodność z rzeczywistością) od wadliwości (niezgodność z przepisami).

Podatnik dokonuje sprzedaży na rzecz osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej. Ewidencja sprzedaży przy zastosowaniu kasy rejestrującej mającej postać oprogramowania - na jakich zasadach może być prowadzona?

a) Tylko na zasadach ogólnych, ponieważ przepisy ustawy o VAT nie przewidują możliwości prowadzenia ewidencji przy użyciu oprogramowania, a każda sprzedaż na rzecz osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej musi być ewidencjonowana przy użyciu tradycyjnej kasy rejestrującej.
b) Na zasadach analogicznych do kas rejestrujących, ale wyłącznie dla podatników osiągających obrót do 20 000 zł rocznie, przy czym obowiązek ewidencji przy użyciu kasy w postaci oprogramowania dotyczy tylko sprzedaży na rzecz osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej.
c) Na zasadach określonych w rozporządzeniu Ministra Finansów, które może wskazać grupy podatników lub rodzaje czynności, dla których dopuszczalne jest używanie takiego oprogramowania, a także określić wymagania techniczne dla tych kas. poprawna

Dlaczego tak: Art. 111b ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług dopuszcza prowadzenie ewidencji sprzedaży przy zastosowaniu kas rejestrujących mających postać oprogramowania w odniesieniu do określonych grup podatników lub rodzajów czynności, a art. 111b ust. 3 upoważnia ministra właściwego do spraw finansów publicznych do określenia w rozporządzeniu tych grup i czynności oraz wymagań technicznych dla takich kas. Twierdzenie, że ustawa w ogóle nie przewiduje kas w postaci oprogramowania, jest nieprawdziwe, a limit obrotu 20 000 zł dla ich stosowania nie wynika z żadnego przepisu.

Podstawa prawna: ustawa o podatku od towarów i usług (Dz.U. 2025 poz. 775), art. 111b ust. 1 i 3

Pułapka: Należy pamiętać, że kasy w postaci oprogramowania nie są dostępne dla wszystkich podatników - ich stosowanie jest ograniczone do grup podatników lub rodzajów czynności wskazanych w rozporządzeniu.

Podatnik jest obowiązany do udostępnienia ksiąg podatkowych organowi podatkowemu podczas kontroli. Które z poniższych stwierdzeń jest prawidłowe?

a) Księgi podatkowe mogą być udostępnione wyłącznie w formie elektronicznej, jeżeli podatnik prowadzi je w formie papierowej, a organ wyrazi na to zgodę.
b) Księgi podatkowe podatnik może odmówić udostępnienia, jeżeli kontrola jest przeprowadzana po raz drugi w tym samym roku, a pierwsza kontrola zakończyła się wynikiem pozytywnym.
c) Księgi podatkowe powinny być udostępnione organowi podatkowemu w miejscu ich prowadzenia, a na żądanie organu - w siedzibie organu. poprawna

Dlaczego tak: Zgodnie z Ordynacją podatkową, księgi podatkowe powinny być udostępniane organowi podatkowemu na każde żądanie w miejscu ich prowadzenia, a na żądanie organu - w siedzibie organu. Wariant z formą elektroniczną jest nieprawidłowy, gdyż forma udostępnienia zależy od formy prowadzenia ksiąg, a podatnik nie może jednostronnie zmienić formy, a zgoda organu nie zmienia tego obowiązku. Wariant z odmową udostępnienia jest sprzeczny z obowiązkiem wynikającym z przepisów, nawet jeśli pierwsza kontrola zakończyła się wynikiem pozytywnym.

Podstawa prawna: Ustawa - Ordynacja podatkowa (Dz.U. 2026 poz. 622), art. 286 § 1 pkt 4 i § 2

Pułapka: Obowiązek udostępniania ksiąg ma charakter bezwzględny - podatnik nie może odmówić, powołując się na okoliczności takie jak druga kontrola.

Podatnik opodatkowany ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych, który w trakcie roku podatkowego uzyskuje przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej, jest obowiązany do prowadzenia ewidencji przychodów. Który z poniższych warunków dotyczących tej ewidencji jest prawidłowy?

a) Ewidencję przychodów prowadzi się w formie elektronicznej albo pisemnej, według wzoru określonego przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych. poprawna
b) Ewidencję przychodów prowadzi się wyłącznie w formie pisemnej, według wzoru określonego bezpośrednio w ustawie o zryczałtowanym podatku dochodowym.
c) Ewidencję przychodów prowadzi się wyłącznie w formie elektronicznej, według wzoru określonego przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego.

Dlaczego tak: Ewidencja przychodów dla ryczałtu może być prowadzona zarówno w formie elektronicznej, jak i pisemnej, według wzoru ustalonego przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych. Wariant zakładający wyłącznie formę pisemną jest błędny, bo dopuszczalna jest także forma elektroniczna, a wzór ewidencji nie jest określony bezpośrednio w ustawie. Wariant zakładający wyłącznie formę elektroniczną również jest błędny, bo dopuszczalna jest także forma pisemna, a wzoru ewidencji nie określa naczelnik właściwego urzędu skarbowego.

Podstawa prawna: ustawa o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz.U. 2025 poz. 843), art. 15 ust. 1 i art. 16 pkt 1

Pułapka: Pomylenie formy prowadzenia ewidencji z obowiązkiem jej przesyłania - ustawa dopuszcza obie formy, a wybór należy do podatnika.

Podatnik prowadzący działalność gospodarczą i rozliczający się na zasadach ogólnych według skali podatkowej nabył w styczniu 2026 r. używany samochód osobowy o wartości początkowej 120 000 zł. Samochód został wprowadzony do ewidencji środków trwałych w dniu 15 stycznia 2026 r. Podatnik zamierza zastosować indywidualną stawkę amortyzacyjną. Jaki jest minimalny okres amortyzacji tego środka trwałego?

a) 60 miesięcy, ponieważ wartość początkowa przekracza 50 000 zł, co wynika z art. 22j ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o PIT dla środków trwałych zaliczonych do grup 3-6 i 8.
b) 30 miesięcy, pod warunkiem że samochód był używany przez poprzedniego właściciela co najmniej 6 miesięcy, co wynika z art. 22j ust. 1 pkt 2 ustawy o PIT. poprawna
c) 24 miesiące, jeżeli samochód był używany i jego wartość początkowa nie przekracza 25 000 zł, co wynika z art. 22j ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy o PIT dla środków trwałych zaliczonych do grup 3-6 i 8.

Dlaczego tak: Przepisy pozwalają na indywidualne ustalenie stawki amortyzacyjnej dla używanych lub ulepszonych środków trwałych po raz pierwszy wprowadzonych do ewidencji, z tym że okres amortyzacji nie może być krótszy niż 30 miesięcy dla środków transportu, w tym samochodów osobowych. Warunkiem uznania środka za używany jest wykazanie, że był wykorzystywany przez inny podmiot co najmniej przez 6 miesięcy przed nabyciem. W pytaniu podano, że samochód jest używany, więc minimalny okres to 30 miesięcy. Okres 60 miesięcy dotyczy środków trwałych z grup 3-6 i 8 o wartości powyżej 50 000 zł, a 24 miesiące - środków z tych grup o wartości do 25 000 zł, ale nie dotyczą one środków transportu.

Podstawa prawna: ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. 2026 poz. 592), art. 22j ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 1

Pułapka: Łatwo pomylić minimalne okresy amortyzacji dla różnych grup środków trwałych; dla samochodów osobowych zawsze 30 miesięcy, niezależnie od wartości.

Podatnik prowadzący działalność gospodarczą nabył używany środek trwały (maszynę) o wartości początkowej 30 000 zł i chce zastosować indywidualną stawkę amortyzacyjną. Jaki jest minimalny okres amortyzacji dla tego środka trwałego, jeżeli podatnik udowodni, że przed nabyciem był on wykorzystywany przez inny podmiot przez okres co najmniej 6 miesięcy?

a) 60 miesięcy, ponieważ wartość 30 000 zł należy traktować jako przypadek pozostały, właściwy dla wartości powyżej 50 000 zł według art. 22j ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
b) 24 miesiące, ponieważ wartość 30 000 zł należy traktować jako nieprzekraczającą 25 000 zł dla używanych środków trwałych według art. 22j ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
c) 36 miesięcy, ponieważ wartość 30 000 zł mieści się w przedziale powyżej 25 000 zł i do 50 000 zł dla używanych środków trwałych według art. 22j ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. poprawna

Dlaczego tak: Art. 22j ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych ustala dla środków trwałych z grup 3-6 i 8 Klasyfikacji minimalne okresy amortyzacji: 24 miesiące, gdy wartość początkowa nie przekracza 25 000 zł, 36 miesięcy, gdy jest wyższa od 25 000 zł i nie przekracza 50 000 zł, oraz 60 miesięcy w pozostałych przypadkach. Maszyna o wartości początkowej 30 000 zł mieści się w przedziale środkowym, więc minimalny okres amortyzacji wynosi 36 miesięcy. Warunek uznania środka za używany, czyli wykorzystywanie go przez inny podmiot co najmniej przez 6 miesięcy przed nabyciem, wynika z art. 22j ust. 2 pkt 1 i został w kazusie spełniony.

Podstawa prawna: ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. 2026 poz. 592), art. 22j ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1

Pułapka: Należy poprawnie przypisać wartość początkową do przedziałów kwotowych - 30 000 zł mieści się w przedziale od 25 000 zł do 50 000 zł, co daje okres 36 miesięcy.

Podatnik prowadzący działalność gospodarczą nie udostępnił organowi podatkowemu podatkowej księgi przychodów i rozchodów w trakcie kontroli. Jaki skutek podatkowy może to wywołać?

a) Organ podatkowy może oszacować podstawę opodatkowania, gdy brak księgi uniemożliwia jej ustalenie. poprawna
b) Organ podatkowy może z samego faktu nieudostępnienia księgi zastosować podwyższoną stawkę podatku.
c) Skutkiem może być wyłącznie kara porządkowa, a podstawa opodatkowania musi pozostać bez zmian.

Dlaczego tak: Nieudostępnienie ksiąg może być traktowane jak brak ksiąg. Uprawnia to organ do określenia podstawy opodatkowania w drodze oszacowania, jeżeli nie można jej ustalić na podstawie dostępnych danych. Kara porządkowa może zostać nałożona, ale nie wyklucza szacowania. Automatyczne zastosowanie wyższej stawki nie jest przewidziane jako sankcja za nieudostępnienie ksiąg.

Podstawa prawna: Ustawa - Ordynacja podatkowa (Dz.U. 2026 poz. 622), art. 23 § 1 pkt 1

Pułapka: Nieudostępnienie ksiąg nie jest równoznaczne z automatycznym szacowaniem - organ musi wykazać, że bez ksiąg nie można określić podstawy.

Podatnik prowadzący działalność gospodarczą, opodatkowaną ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych, przechowuje ewidencję przychodów w biurze rachunkowym, które prowadzi tę ewidencję. Czy podatnik może udostępnić organowi podatkowemu ewidencję w formie elektronicznej, jeżeli biuro prowadzi ją w tej formie?

a) Tak, jeżeli ewidencja jest prowadzona elektronicznie, podatnik może udostępnić ją organowi na informatycznym nośniku danych. poprawna
b) Tak, ale wyłącznie po uprzedniej zgodzie naczelnika urzędu skarbowego; bez takiej zgody ewidencję należy przekazać w postaci papierowej.
c) Nie, nawet gdy biuro prowadzi ewidencję elektronicznie, podatnik musi udostępnić organowi wyłącznie wydruk w postaci papierowej.

Dlaczego tak: Przepisy nie ograniczają formy udostępniania ewidencji prowadzonej elektronicznie - organ może żądać udostępnienia na informatycznym nośniku danych. Nie ma wymogu zgody organu na taką formę ani obowiązku składania ewidencji wyłącznie w formie papierowej. Podatnik może udostępnić ewidencję w formie elektronicznej, jeżeli jest ona prowadzona w tej formie, co wynika z art. 15 ust. 1 ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne.

Podstawa prawna: ustawa o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz.U. 2025 poz. 843), art. 15 ust. 4

Pułapka: Warto pamiętać, że przepisy nie narzucają formy udostępniania ewidencji elektronicznej, ale wymagają, aby była ona przekazana w sposób umożliwiający organowi zapoznanie się z jej treścią.

Podatnik prowadzący działalność gospodarczą, opodatkowaną podatkiem liniowym, zaniechał prowadzenia ewidencji środków trwałych. Organ podatkowy określił podstawę opodatkowania w drodze oszacowania. Która zasada dotycząca szacowania podstawy opodatkowania jest prawidłowa?

a) Określenie podstawy opodatkowania w drodze oszacowania powinno zmierzać do określenia jej w wysokości zbliżonej do rzeczywistej podstawy opodatkowania, a organ podatkowy uzasadnia wybór metody oszacowania. poprawna
b) Organ podatkowy może określić podstawę opodatkowania w wysokości wyższej niż rzeczywista, jeżeli przemawia za tym interes fiskalny, a wybrana metoda szacowania prowadzi do zawyżenia podstawy.
c) Organ podatkowy może określić podstawę opodatkowania w wysokości niższej od rzeczywistej, jeżeli podatnik wykaże, że nie prowadził ewidencji z powodu siły wyższej, a okoliczności te potwierdzą, że zawyżenie byłoby nieuzasadnione.

Dlaczego tak: Zasada szacowania podstawy opodatkowania została wyrażona w art. 23 § 5 Ordynacji podatkowej, który stanowi, że określenie podstawy opodatkowania w drodze oszacowania powinno zmierzać do określenia jej w wysokości zbliżonej do rzeczywistej podstawy opodatkowania, a organ podatkowy uzasadnia wybór metody oszacowania. Wariant zakładający możliwość określenia podstawy w wysokości wyższej niż rzeczywista jest błędny, ponieważ szacowanie ma na celu przybliżenie wartości rzeczywistej, a nie fiskalnie zawyżonej. Wariant mówiący o możliwości określenia podstawy w wysokości niższej od rzeczywistej w przypadku siły wyższej jest również błędny, gdyż przepis nie przewiduje takiej podstawy do obniżenia szacunku. Organ podatkowy, dokonując oszacowania, powinien kierować się danymi i informacjami pozwalającymi na ustalenie podstawy w wysokości najbardziej zbliżonej do rzeczywistej, a wybór metody musi być uzasadniony w decyzji.

Podstawa prawna: Ustawa - Ordynacja podatkowa (Dz.U. 2026 poz. 622), art. 23 § 5

Pułapka: Częstym błędem jest myślenie, że szacowanie może być dowolnie zawyżane lub obniżane, podczas gdy przepis wymaga dążenia do wartości zbliżonej do rzeczywistej.

Podatnik prowadzący działalność gospodarczą, opodatkowany podatkiem dochodowym od osób fizycznych, dokonuje odpisów amortyzacyjnych od środka trwałego. Od którego momentu podatnik jest obowiązany dokonywać odpisów amortyzacyjnych od środka trwałego wprowadzonego do ewidencji środków trwałych?

a) Od miesiąca, w którym środek trwały został wprowadzony do ewidencji, proporcjonalnie za liczbę dni jego używania.
b) Od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym środek trwały został oddany do używania.
c) Od pierwszego miesiąca następującego po miesiącu, w którym środek trwały został wprowadzony do ewidencji. poprawna

Dlaczego tak: Art. 22h ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych nakazuje dokonywać odpisów amortyzacyjnych od wartości początkowej środka trwałego począwszy od pierwszego miesiąca następującego po miesiącu, w którym wprowadzono go do ewidencji. Amortyzacji nie nalicza się proporcjonalnie za dni używania w miesiącu wprowadzenia. Moment oddania do używania także nie jest decydujący dla rozpoczęcia odpisów, choć wyznacza najpóźniejszy termin wpisu do ewidencji zgodnie z art. 22n ust. 4.

Podstawa prawna: ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. 2026 poz. 592), art. 22h ust. 1 pkt 1

Pułapka: Częstym błędem jest mylenie momentu wprowadzenia do ewidencji z momentem oddania do używania - decyduje data wprowadzenia do ewidencji, a nie faktyczne rozpoczęcie używania.

Podatnik prowadzący działalność gospodarczą, opodatkowany na zasadach ogólnych, prowadzi podatkową księgę przychodów i rozchodów. W trakcie kontroli podatkowej organ zakwestionował rzetelność księgi. Podatnik twierdzi, że księga jest poprawna, ale nie posiada wszystkich dowodów źródłowych. Które stwierdzenie jest prawidłowe?

a) Ciężar dowodu spoczywa na podatniku, który powinien wykazać, że zapisy w księdze znajdują potwierdzenie w dowodach księgowych.
b) W razie braku dowodów źródłowych organ podatkowy ma obowiązek przeprowadzić postępowanie w trybie art. 23 Ordynacji podatkowej i oszacować podstawę opodatkowania.
c) Ciężar dowodu spoczywa na organie podatkowym, który musi udowodnić, że księga jest nierzetelna, nawet w przypadku braku dowodów źródłowych. poprawna

Dlaczego tak: Zgodnie z art. 122 i art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej to organ podatkowy podejmuje niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zbiera i rozpatruje cały materiał dowodowy. Jeżeli organ stwierdza nierzetelność ksiąg, ma obowiązek wykazać to w protokole badania ksiąg i określić, za jaki okres i w jakiej części nie uznaje ksiąg za dowód (art. 193 § 6). Podatnik może w terminie 14 dni wnieść zastrzeżenia wraz z dowodami (art. 193 § 8), ale to uprawnienie, a nie przerzucenie ciężaru dowodu. Oszacowanie nie jest automatyczną konsekwencją braku części dowodów źródłowych.

Podstawa prawna: Ustawa - Ordynacja podatkowa (Dz.U. 2026 poz. 622), art. 122 i art. 187 § 1 w związku z art. 193 § 6 i 8

Pułapka: Warto pamiętać o rozkładzie ciężaru dowodu - to podatnik musi udokumentować zapisy, a nie organ wykazywać ich nieprawdziwość.

Podatnik prowadzący działalność gospodarczą przechowuje podatkową księgę przychodów i rozchodów w swoim biurze rachunkowym. Czy takie postępowanie jest zgodne z przepisami?

a) Tak, ale tylko wtedy, gdy podatnik powiadomił naczelnika urzędu skarbowego o miejscu przechowywania.
b) Nie, księga musi być przechowywana w miejscu wykonywania działalności gospodarczej.
c) Tak, jeżeli biuro rachunkowe prowadzi tę księgę na podstawie umowy z podatnikiem. poprawna

Dlaczego tak: Podatkową księgę przychodów i rozchodów może prowadzić biuro rachunkowe na podstawie umowy z podatnikiem i wówczas księga jest przechowywana w tym biurze. Rozporządzenie obowiązujące od 1 stycznia 2026 r., które zastąpiło rozporządzenie z 23 grudnia 2019 r., nie przewiduje już obowiązku zawiadomienia naczelnika urzędu skarbowego ani o założeniu księgi, ani o powierzeniu jej prowadzenia biuru rachunkowemu, więc wariant uzależniający legalność od takiego powiadomienia jest błędny. Nie ma też bezwzględnego nakazu przechowywania księgi w miejscu wykonywania działalności.

Podstawa prawna: rozporządzenie Ministra Finansów i Gospodarki z 6 września 2025 r. w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów (Dz.U. 2025 poz. 1299)

Pułapka: Częstym błędem jest przekonanie, że księgi muszą być zawsze w miejscu działalności, podczas gdy przepisy dopuszczają przechowywanie u prowadzącego biuro rachunkowe.

Podatnik prowadzący działalność gospodarczą, u którego stwierdzono nierzetelność podatkowej księgi przychodów i rozchodów, nie posiada innych dowodów pozwalających na określenie podstawy opodatkowania. Organ podatkowy dokonał oszacowania podstawy opodatkowania. Które stwierdzenie dotyczące postępowania organu jest prawidłowe?

a) Organ podatkowy może określić podstawę opodatkowania w drodze oszacowania, ale tylko wtedy, gdy podatnik nie złożył korekty deklaracji w terminie 14 dni od dnia doręczenia informacji o stwierdzeniu nierzetelności ksiąg.
b) Organ podatkowy jest obowiązany określić podstawę opodatkowania w drodze oszacowania, ale przed jej dokonaniem musi zażądać od podatnika przedstawienia ksiąg podatkowych i innych dowodów ich prowadzenia.
c) Organ podatkowy odstąpi od oszacowania, jeżeli dane z ksiąg uzupełnione dowodami uzyskanymi w toku postępowania pozwolą mimo wszystko określić podstawę opodatkowania. poprawna

Dlaczego tak: Art. 23 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej nakazuje określić podstawę opodatkowania w drodze oszacowania, gdy dane wynikające z ksiąg podatkowych nie pozwalają na jej określenie. Art. 23 § 2 pkt 2 nakazuje jednak odstąpić od oszacowania, jeżeli dane z ksiąg uzupełnione dowodami uzyskanymi w toku postępowania pozwalają na określenie podstawy opodatkowania. Ustawa nie uzależnia oszacowania od złożenia korekty deklaracji ani nie nakłada na organ obowiązku uprzedniego żądania przedstawienia ksiąg, skoro zostały już zbadane.

Podstawa prawna: Ustawa - Ordynacja podatkowa (Dz.U. 2026 poz. 622), art. 23 § 1 pkt 2 i § 2 pkt 2

Pułapka: Łatwo pomylić przesłanki szacowania z obowiązkiem wzywania do złożenia korekty deklaracji.

Podatnik prowadzący działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej otrzymał w 2026 roku dotację celową na zakup środka trwałego. Czy dotacja ta wpływa na wartość początkową środka trwałego i jak powinna być ujęta w ewidencji środków trwałych?

a) Dotacja zwiększa wartość początkową środka trwałego i powinna zostać doliczona do ceny nabycia wykazanej w ewidencji, ponieważ stanowi przychód podatkowy.
b) Dotacja nie zmienia wartości początkowej środka trwałego, a w ewidencji wykazuje się pełną cenę nabycia; ograniczeniu podlegają tylko koszty amortyzacji. poprawna
c) Dotacja nie wpływa na rozliczenie amortyzacji i pozwala zaliczać całe odpisy do kosztów, ponieważ jako świadczenie zwolnione nie oddziałuje na ewidencję.

Dlaczego tak: Zgodnie z art. 22g ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wartością początkową środka trwałego nabytego odpłatnie jest cena jego nabycia, na którą otrzymana dotacja nie ma wpływu. Środek trwały wprowadza się więc do ewidencji w pełnej cenie nabycia. Skutek dofinansowania polega na czym innym: art. 23 ust. 1 pkt 45 wyłącza z kosztów uzyskania przychodów odpisy amortyzacyjne od tej części wartości początkowej, która została podatnikowi zwrócona w jakiejkolwiek formie, w tym w postaci dotacji. Sama dotacja bywa zwolniona z podatku, ale to nie tłumaczy jej wpływu na ewidencję ani nie pozwala zaliczać do kosztów całych odpisów amortyzacyjnych.

Podstawa prawna: ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. 2026 poz. 592), art. 22g ust. 1 pkt 1 i art. 23 ust. 1 pkt 45

Pułapka: Częstym błędem jest mylenie skutków podatkowych dotacji z zasadami ustalania wartości początkowej środka trwałego.

Podatnik prowadzący działalność gospodarczą, zarejestrowany jako czynny podatnik VAT, dokonuje sprzedaży wyłącznie na rzecz osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej. Czy jest obowiązany do prowadzenia ewidencji sprzedaży na rzecz osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej?

a) Tak, ale tylko przy sprzedaży towarów wskazanych w załączniku do ustawy oraz gdy podatnik nie dokumentuje jej fakturami.
b) Nie, jeżeli każda transakcja jest udokumentowana fakturą, także wystawioną na żądanie nabywcy, a podatnik prowadzi pełne księgi.
c) Tak, obejmuje go ewidencja sprzedaży takich czynności także wtedy, gdy dokumentuje je fakturami. poprawna

Dlaczego tak: Art. 109 ust. 3 ustawy o podatku od towarów i usług nakazuje podatnikom, poza wykonującymi wyłącznie czynności zwolnione przedmiotowo i zwolnionymi podmiotowo, prowadzić ewidencję zawierającą dane pozwalające na prawidłowe rozliczenie podatku i sporządzenie informacji podsumowującej. Obejmuje ona całą sprzedaż, także sprzedaż na rzecz osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej. Obowiązek ten dotyczy czynnego podatnika VAT niezależnie od tego, czy wystawia faktury. Ustawa nie ogranicza tego obowiązku do towarów wymienionych w załączniku ani nie uzależnia go od rodzaju prowadzonej księgowości. Podatnicy zwolnieni podmiotowo prowadzą uproszczoną ewidencję sprzedaży na podstawie art. 109 ust. 1.

Podstawa prawna: ustawa o podatku od towarów i usług (Dz.U. 2025 poz. 775), art. 109 ust. 3

Pułapka: Łatwo pomylić obowiązek ewidencji z obowiązkiem wystawiania faktur - ewidencja jest wymagana zawsze, niezależnie od fakturowania.

Podatnik prowadzący działalność gospodarczą, zobowiązany do prowadzenia ewidencji środków trwałych, nabył w dniu 10 marca 2026 r. maszynę produkcyjną, którą przekazał do używania w dniu 2 kwietnia 2026 r. W którym terminie powinien dokonać wpisu maszyny do ewidencji środków trwałych, aby uniknąć uznania jej za środek trwały ujawniony w późniejszym terminie?

a) W terminie do dnia 10 marca 2026 r., czyli do końca miesiąca, w którym została nabyta, bowiem data nabycia determinuje moment wpisu do ewidencji.
b) W terminie do dnia 30 kwietnia 2026 r., czyli do końca miesiąca, w którym maszyna została przekazana do używania. poprawna
c) W terminie do dnia 2 maja 2026 r., czyli w terminie 30 dni od dnia przekazania do używania, gdyż przepisy przewidują miesięczny okres na dokonanie wpisu.

Dlaczego tak: Zgodnie z ustawą o podatku dochodowym od osób fizycznych, wpisu do ewidencji środków trwałych dokonuje się najpóźniej w miesiącu przekazania środka trwałego do używania. W tym przypadku maszyna została przekazana do używania 2 kwietnia, więc wpis powinien nastąpić do końca kwietnia 2026 r. Wariant z terminem do końca marca jest błędny, bo data nabycia nie jest decydująca dla momentu wpisu. Wariant z terminem 30 dni od dnia przekazania jest błędny, bo ustawa wymaga wpisu w miesiącu przekazania, a nie po upływie 30 dni.

Podstawa prawna: ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. 2026 poz. 592), art. 22d ust. 2

Pułapka: Pomylenie momentu nabycia z momentem przekazania do używania - wpis musi nastąpić w miesiącu przekazania, a nie w miesiącu nabycia.

Podatnik prowadzący działalność gospodarczą zobowiązany jest do przechowywania ksiąg podatkowych i dowodów księgowych. Zgodnie z Ordynacją podatkową, okres przechowywania ksiąg podatkowych wynosi:

a) 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku poprawna
b) 5 lat, licząc od końca roku podatkowego podatnika, w którym upłynął termin płatności podatku
c) 3 lata, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku

Dlaczego tak: Art. 86 § 1 Ordynacji podatkowej nakazuje przechowywać księgi podatkowe i związane z ich prowadzeniem dokumenty do czasu upływu okresu przedawnienia zobowiązania podatkowego, a art. 70 § 1 wyznacza ten okres na 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Odwołanie do roku podatkowego podatnika jest błędne, bo ustawa posługuje się rokiem kalendarzowym. Okres trzyletni nie występuje w tych przepisach.

Podstawa prawna: Ustawa - Ordynacja podatkowa (Dz.U. 2026 poz. 622), art. 86 § 1 w związku z art. 70 § 1

Pułapka: Należy pamiętać, że chodzi o rok podatkowy, a nie kalendarzowy, oraz o 5-letni okres przechowywania.

Podatnik prowadzący podatkową księgę przychodów i rozchodów, który w 2026 r. osiągnął przychód w wysokości 2 500 000 zł, może być obowiązany do prowadzenia ksiąg rachunkowych, jeżeli:

a) przekroczył limit przychodów określony w ustawie o rachunkowości, rozumiany jako próg 2 500 000 zł przychodu za poprzedni rok obrotowy
b) przekroczył limit przychodów określony w ustawie o rachunkowości, rozumiany jako równowartość 2 500 000 euro za poprzedni rok obrotowy poprawna
c) przekroczył limit przychodów określony w ustawie o rachunkowości, rozumiany jako równowartość 1 200 000 euro za poprzedni rok obrotowy

Dlaczego tak: Art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o rachunkowości nakazuje osobom fizycznym, spółkom cywilnym osób fizycznych, spółkom jawnym osób fizycznych, spółkom partnerskim i przedsiębiorstwom w spadku prowadzić księgi rachunkowe, jeżeli ich przychody netto ze sprzedaży towarów i produktów za poprzedni rok obrotowy wyniosły co najmniej równowartość 2 500 000 euro. Po przeliczeniu kursem 4,2586 daje to na 2026 r. 10 646 500 zł. Kwota 2 500 000 zł jest ponad czterokrotnie niższa od progu, a próg 1 200 000 euro nie występuje w ustawie.

Podstawa prawna: Ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 2 ust. 1 pkt 2

Pułapka: Łatwo pomylić limit w euro z limitem w złotych, zwłaszcza że w przepisach podatkowych często pojawiają się limity w złotych.

Podatnik prowadzący podatkową księgę przychodów i rozchodów dokonuje sprzedaży środka trwałego. Który dokument powinien stanowić podstawę zapisu w księdze?

a) Faktura VAT, a gdy nie trzeba jej wystawić - inny dokument potwierdzający sprzedaż, np. umowa. poprawna
b) Dowód wewnętrzny sporządzony przez podatnika jako samodzielna podstawa ujęcia przychodu ze sprzedaży środka trwałego.
c) Umowa sprzedaży traktowana jako podstawowy dowód zapisu także wtedy, gdy podatnik miał obowiązek wystawienia faktury.

Dlaczego tak: Podstawą zapisów w podatkowej księdze przychodów i rozchodów są dowody księgowe, a przychód ze sprzedaży ewidencjonuje się zasadniczo na podstawie właściwego dokumentu sprzedaży. Jeżeli sprzedaż środka trwałego jest dokumentowana fakturą, to ona stanowi podstawę zapisu. Gdy obowiązek wystawienia faktury nie powstaje, podstawą może być inny dokument potwierdzający transakcję, na przykład umowa sprzedaży. Dowód wewnętrzny nie jest samodzielną podstawą dokumentowania takiej sprzedaży w miejsce wymaganej faktury.

Podstawa prawna: rozporządzenie Ministra Finansów i Gospodarki z 6 września 2025 r. w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów (Dz.U. 2025 poz. 1299)

Pułapka: Należy pamiętać, że faktura jest podstawowym dowodem księgowym, ale dopuszczalne są inne dokumenty, gdy faktura nie jest wymagana.

Podatnik prowadzący podatkową księgę przychodów i rozchodów złożył wniosek o stwierdzenie nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych wraz ze skorygowanym zeznaniem. W którym terminie organ podatkowy jest obowiązany zwrócić nadpłatę, jeżeli wniosek został złożony za pomocą środków komunikacji elektronicznej?

a) W terminie 2 miesięcy od dnia złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty, z zastrzeżeniem że zwrot nie może nastąpić wcześniej niż po 45 dniach od elektronicznego złożenia zeznania. poprawna
b) W terminie 45 dni od dnia elektronicznego złożenia zeznania, jako terminie samodzielnym, bez uwzględniania 2 miesięcy liczonych od dnia złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty.
c) W terminie 3 miesięcy od dnia złożenia zeznania, jak przy nadpłacie wynikającej wyłącznie z zeznania, bez znaczenia dla biegu terminu złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty.

Dlaczego tak: Zgodnie z art. 77 § 1 pkt 6 Ordynacji podatkowej, w przypadku wniosku o stwierdzenie nadpłaty złożonego wraz ze skorygowanym zeznaniem, nadpłata podlega zwrotowi w terminie 2 miesięcy od dnia złożenia wniosku, jednak nie wcześniej niż w terminie 45 dni od dnia złożenia zeznania za pomocą środków komunikacji elektronicznej, gdy dotyczy podatku dochodowego od osób fizycznych. Termin 3 miesięcy dotyczy zwrotu nadpłaty wynikającej z zeznania złożonego bez wniosku, a termin 45 dni - zwrotu nadpłaty z zeznania złożonego elektronicznie, ale nie w przypadku wniosku o stwierdzenie nadpłaty. Termin 2 miesięcy liczony od dnia złożenia wniosku jest właściwy, ale z zastrzeżeniem minimalnego okresu oczekiwania.

Podstawa prawna: Ustawa - Ordynacja podatkowa (Dz.U. 2026 poz. 622), art. 77 § 1 pkt 6

Pułapka: Pomylenie terminu zwrotu nadpłaty z zeznania (45 dni) z terminem zwrotu nadpłaty po wniosku o stwierdzenie nadpłaty.

Podatnik prowadzący podatkową księgę przychodów i rozchodów dokonał w 2026 r. zakupu towaru handlowego za 10 000 zł netto, płatność nastąpiła przelewem w terminie 30 dni od otrzymania faktury. Kiedy podatnik może zaliczyć ten wydatek do kosztów uzyskania przychodów?

a) W dniu wystawienia faktury przez kontrahenta, o ile towar został dostarczony i przyjęty do magazynu. poprawna
b) W dniu otrzymania faktury przez podatnika, o ile towar został przyjęty do magazynu i wpisany do KPiR.
c) W dniu zapłaty przelewem, czyli w dniu obciążenia rachunku bankowego podatnika kwotą z faktury.

Dlaczego tak: Art. 22 ust. 6b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych stanowi, że u podatników prowadzących podatkową księgę przychodów i rozchodów za dzień poniesienia kosztu uzyskania przychodów uważa się dzień wystawienia faktury (rachunku) lub innego dowodu stanowiącego podstawę zaksięgowania kosztu. Data zapłaty i data obciążenia rachunku bankowego nie mają dla tego momentu znaczenia, a zakup towarów handlowych wpisuje się do księgi niezwłocznie po otrzymaniu dowodu, najpóźniej przed przekazaniem towaru do magazynu, do przerobu lub sprzedaży. Data otrzymania faktury również nie wyznacza dnia poniesienia kosztu.

Podstawa prawna: ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. 2026 poz. 592), art. 22 ust. 6b

Pułapka: Uznanie, że koszt powstaje w dacie wystawienia faktury lub w dacie otrzymania towaru, podczas gdy decydująca jest data poniesienia wydatku.

Podatnik prowadzący podatkową księgę przychodów i rozchodów dokonał w 2026 r. zakupu materiałów bezpośrednio związanych z działalnością. Jaką wartość tych materiałów należy wpisać do księgi, jeżeli faktura dokumentująca zakup została wystawiona w walucie obcej, a podatnik prowadzi księgę w złotych polskich?

a) Wartość w złotych, po przeliczeniu kwoty z faktury według średniego kursu NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego wystawienie faktury. poprawna
b) Wartość w złotych, po przeliczeniu kwoty z faktury według średniego kursu NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego otrzymanie faktury.
c) Wartość w złotych, po przeliczeniu kwoty z faktury według średniego kursu NBP z dnia wystawienia faktury, wskazanego w jej treści.

Dlaczego tak: Art. 11a ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych nakazuje przeliczać koszty poniesione w walutach obcych na złote według kursu średniego Narodowego Banku Polskiego z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień poniesienia kosztu. U podatnika prowadzącego podatkową księgę przychodów i rozchodów dniem poniesienia kosztu jest dzień wystawienia faktury (art. 22 ust. 6b), więc stosuje się kurs z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego wystawienie faktury. Kurs z dnia wystawienia faktury ani kurs związany z dniem jej otrzymania nie mają tu zastosowania.

Podstawa prawna: ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. 2026 poz. 592), art. 11a ust. 2 w związku z art. 22 ust. 6b

Pułapka: Łatwo pomylić kurs właściwy dla księgi z kursem stosowanym dla przeliczenia przychodów lub kosztów w podatku dochodowym, gdzie często stosuje się kurs z dnia poprzedzającego dzień wystawienia faktury lub dzień otrzymania zapłaty.

Podatnik prowadzący podatkową księgę przychodów i rozchodów nie posiada dowodu księgowego potwierdzającego poniesienie kosztu. Organ podatkowy zakwestionował ten koszt. Która z poniższych konsekwencji jest prawidłowa?

a) Koszt nie może być uznany za koszt uzyskania przychodów, ale księga pozostaje wiarygodna, jeśli brak dowodu nie wpływa na możliwość określenia podstawy opodatkowania, a podatnik może wykazać poniesienie kosztu innymi środkami dowodowymi. poprawna
b) Koszt nie może być uznany za koszt uzyskania przychodów, a księga staje się nierzetelna, co skutkuje oszacowaniem podstawy opodatkowania, jeżeli brak dowodu księgowego powoduje, że nie można ustalić wysokości podstawy opodatkowania.
c) Koszt może być uznany za koszt uzyskania przychodów na podstawie innych dowodów, jeżeli podatnik udowodni jego poniesienie, a organ podatkowy nie ma podstaw do zakwestionowania księgi, gdyż brak dowodu księgowego nie przesądza o nierzetelności księgi.

Dlaczego tak: Brak dowodu księgowego oznacza, że wydatku nie można zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów, bo zapisy w księdze muszą mieć oparcie w dowodach. Nie przesądza to jednak o nierzetelności księgi w rozumieniu art. 193 § 2 Ordynacji podatkowej: dopóki na podstawie księgi i pozostałych dowodów da się określić podstawę opodatkowania, organ nie sięga po oszacowanie (art. 23 § 2 pkt 2). Twierdzenie, że nieudokumentowany koszt można uznać bez zastrzeżeń, jest błędne, tak samo jak automatyczne wiązanie braku jednego dowodu z nierzetelnością całej księgi.

Podstawa prawna: Ustawa - Ordynacja podatkowa (Dz.U. 2026 poz. 622), art. 193 § 2 w związku z art. 23 § 2 pkt 2

Pułapka: Częstym błędem jest mylenie braku dowodu z nierzetelnością; nierzetelność dotyczy zaniżenia podstawy, a nie tylko braku dokumentacji.

Podatnik prowadzący podatkową księgę przychodów i rozchodów dokonał korekty zapisu dotyczącego przychodu ze stycznia 2026 r. w dniu 15 marca 2026 r. Zgodnie z przepisami ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, korekta taka powinna być oznaczona w księdze w sposób umożliwiający jej identyfikację, a jej podstawą powinien być dowód księgowy. Które stwierdzenie dotyczące tej korekty jest prawidłowe?

a) Korekta powinna być dokonana wyłącznie przez dopisanie nowego zapisu z datą korekty, bez usuwania poprzedniego zapisu, który pozostaje w księdze jako historyczny.
b) Korekta powinna być dokonana przez anulowanie poprzedniego zapisu i wpisanie nowego, przy czym anulowany zapis należy uczynić nieczytelnym, aby nie mógł być podstawą do ustaleń faktycznych.
c) Korekta powinna być dokonana przez skreślenie dotychczasowego zapisu i wpisanie nowego, a w rubryce „Uwagi” należy wpisać datę i przyczynę korekty oraz powołać się na dowód księgowy. poprawna

Dlaczego tak: Przepisy wykonawcze dotyczące prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów przewidują, że korekty błędnych zapisów dokonuje się przez skreślenie dotychczasowej treści i wpisanie nowej, z zachowaniem czytelności skreślonej treści. W rubryce „Uwagi” należy wpisać datę i przyczynę korekty oraz wskazać dowód księgowy stanowiący jej podstawę. Dopisanie nowego zapisu bez skreślenia poprzedniego spowodowałoby podwójne ujęcie przychodu, a uczynienie anulowanego zapisu nieczytelnym uniemożliwiłoby kontrolę poprawności korekty, co jest niedopuszczalne.

Podstawa prawna: ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. 2026 poz. 592), art. 24a ust. 7 oraz rozporządzenie Ministra Finansów i Gospodarki z 6 września 2025 r. w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów (Dz.U. 2025 poz. 1299)

Pułapka: Częstym błędem jest przekonanie, że korekta polega na dopisaniu nowego zapisu bez skreślania, podczas gdy przepisy wymagają skreślenia z zachowaniem czytelności.

Podatnik prowadzący podatkową księgę przychodów i rozchodów nabył w styczniu 2026 r. środek trwały zaliczony do grupy 3-8 Klasyfikacji i w tym samym miesiącu wprowadził go do ewidencji. Czy może dokonać jednorazowego odpisu amortyzacyjnego w wysokości przekraczającej równowartość 50 000 euro w roku podatkowym, jeżeli jest małym podatnikiem?

a) Nie, łączna wartość jednorazowych odpisów w roku podatkowym nie może przekroczyć równowartości 50 000 euro. poprawna
b) Tak, ale tylko w przypadku, gdy środek trwały jest używany w gminie o szczególnym zagrożeniu wysokim bezrobociem strukturalnym.
c) Tak, jeżeli wartość początkowa środka trwałego nie przekracza 50 000 euro.

Dlaczego tak: Art. 22k ust. 7 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych pozwala małym podatnikom oraz podatnikom rozpoczynającym działalność dokonywać jednorazowych odpisów amortyzacyjnych od wartości początkowej środków trwałych zaliczonych do grup 3-8 Klasyfikacji, z wyłączeniem samochodów osobowych, do wysokości nieprzekraczającej w roku podatkowym równowartości 50 000 euro łącznej wartości tych odpisów. Limit odnosi się więc do sumy odpisów w roku, a nie do wartości pojedynczego środka trwałego. Warunek dotyczący gminy zagrożonej bezrobociem strukturalnym nie występuje w tym przepisie.

Podstawa prawna: ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. 2026 poz. 592), art. 22k ust. 7

Pułapka: Łatwo pomylić limit jednorazowego odpisu (50 000 euro łącznie w roku) z limitem wartości środka trwałego, od którego można dokonać odpisu.

Podatnik prowadzący podatkową księgę przychodów i rozchodów nie ujął w tej księdze wystawionej faktury za sprzedane towary, mimo że dysponował nią w momencie dokonywania zapisu. Konsekwencją tego jest:

a) uznanie księgi za nierzetelną, lecz bez określenia podstawy opodatkowania w drodze oszacowania
b) uznanie księgi za wadliwą, a następnie określenie podstawy opodatkowania w drodze oszacowania
c) uznanie księgi za nierzetelną i określenie podstawy opodatkowania w drodze oszacowania poprawna

Dlaczego tak: Nierzetelność księgi polega na niezgodności zapisów ze stanem rzeczywistym, co ma miejsce w przypadku pominięcia faktury dokumentującej sprzedaż. Wadliwość to z kolei naruszenie przepisów dotyczących prowadzenia księgi, ale bez wpływu na prawidłowość odzwierciedlenia zdarzeń gospodarczych. W przypadku stwierdzenia nierzetelności ksiąg organ podatkowy określa podstawę opodatkowania w drodze oszacowania. Pozostałe odpowiedzi błędnie wykluczają oszacowanie przy nierzetelności albo przypisują skutek w postaci oszacowania do samej wadliwości księgi.

Podstawa prawna: Ustawa - Ordynacja podatkowa (Dz.U. 2026 poz. 622), art. 193 § 2 i 4 w związku z art. 23 § 1 pkt 2

Pułapka: Łatwo pomylić nierzetelność z wadliwością - nierzetelność oznacza niezgodność z rzeczywistością, a wadliwość to uchybienie formalne.

Podatnik prowadzący podatkową księgę przychodów i rozchodów ewidencjonuje w niej zdarzenia gospodarcze. Zgodnie z przepisami, zapisy w księdze powinny być dokonywane:

a) na podstawie dowodów księgowych, ale dopiero po zakończeniu miesiąca
b) na podstawie wszelkich dokumentów, także nieformalnych, w kolejności przypadkowej
c) na podstawie dowodów księgowych, w sposób chronologiczny i ciągły poprawna

Dlaczego tak: Księgi podatkowe powinny być prowadzone rzetelnie i w sposób umożliwiający ustalenie dochodu, co wymaga chronologicznego i ciągłego rejestrowania zdarzeń na podstawie dowodów księgowych. Odkładanie zapisów do końca miesiąca mogłoby utrudnić kontrolę, a opieranie się na nieformalnych dokumentach narusza zasadę dokumentowania. Odpowiedzi te są więc błędne.

Podstawa prawna: Ustawa - Ordynacja podatkowa (Dz.U. 2026 poz. 622), art. 193 § 1 oraz rozporządzenie Ministra Finansów i Gospodarki z 6 września 2025 r. w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów (Dz.U. 2025 poz. 1299)

Pułapka: Zapisy w księdze muszą być dokonywane na bieżąco, w sposób chronologiczny, a nie dopiero po miesiącu.