Egzekucja administracyjna to dziedzina, która na egzaminie na doradcę podatkowego sprawdza nie tyle znajomość całej ustawy, co umiejętność poruszania się w konkretnych instytucjach: tytule wykonawczym, zarzutach, środkach egzekucyjnych i opłatach. Poniższy przewodnik omawia te zagadnienia w kolejności, w jakiej pojawiają się w praktyce i w pytaniach egzaminacyjnych. Wszystkie przywołane przepisy pochodzą z ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. 2026 poz. 268), a stan prawny podano na 2026 r.
Obowiązki podlegające egzekucji i podstawowe pojęcia
Egzekucji administracyjnej podlegają obowiązki o charakterze pieniężnym i niepieniężnym, jeżeli wynikają z decyzji, postanowień, orzeczeń lub innych aktów administracyjnych, a także obowiązki określone w ustawach. Egzekucję prowadzi się na podstawie tytułu wykonawczego. Wierzycielem jest podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku, a organem egzekucyjnym - podmiot prowadzący egzekucję. W egzekucji należności pieniężnych organem egzekucyjnym jest naczelnik urzędu skarbowego, chyba że ustawa stanowi inaczej. W przypadku gdy zobowiązany ma miejsce zamieszkania lub siedzibę za granicą, organem egzekucyjnym w egzekucji z praw majątkowych lub ruchomości jest organ będący jednocześnie wierzycielem (art. 22 § 2a upea).
Upomnienie i jego koszty
Przed wszczęciem egzekucji wierzyciel ma obowiązek przesłać zobowiązanemu upomnienie, chyba że przepisy szczególne zwalniają z tego obowiązku. Upomnienie zawiera pouczenie, że w przypadku niewykonania obowiązku w terminie 7 dni od dnia doręczenia, zobowiązany ma obowiązek zawiadomić wierzyciela o zmianie adresu zamieszkania lub siedziby (art. 15 § 1a upea). Koszty upomnienia ponosi zobowiązany i są one egzekwowane łącznie z należnością główną. Wysokość kosztów upomnienia określa rozporządzenie wykonawcze, a w 2026 r. wynosi ona 16 zł (stan na 2026 r.). Wierzyciel niebędący jednocześnie organem egzekucyjnym ma obowiązek zawiadomić organ egzekucyjny o przedawnieniu kosztów upomnienia (art. 32aa § 1 pkt 4 upea).
Tytuł wykonawczy - elementy i rodzaje
Tytuł wykonawczy jest podstawą wszczęcia egzekucji. Zgodnie z art. 27 § 1 upea musi zawierać m.in. oznaczenie wierzyciela, dane zobowiązanego, treść obowiązku i podstawę prawną, stwierdzenie wymagalności, a dla należności pieniężnych - wysokość, rodzaj, termin odsetek i ich stawkę. W przypadku zabezpieczenia hipoteką lub zastawem, tytuł wskazuje te okoliczności. Wierzyciel wydaje dalszy tytuł wykonawczy, gdy egzekucję prowadzi więcej niż jeden organ, gdy organ nie posiada tytułu, lub gdy zachodzi potrzeba zabezpieczenia hipoteką (art. 26c upea). Kolejny tytuł wykonawczy wystawiany jest m.in. w przypadku egzekucji z majątku wspólnego małżonków lub z przedmiotu hipoteki przymusowej (art. 26ca upea).
Zarzuty i skarga w postępowaniu egzekucyjnym
Zobowiązany może wnieść zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej, jeżeli kwestionuje wykonanie obowiązku, jego wymagalność, niedopuszczalność egzekucji lub inne okoliczności. Zarzut wnosi się do organu egzekucyjnego, który przekazuje go wierzycielowi (art. 34 § 1 upea). Wierzyciel wydaje postanowienie, w którym oddala zarzut, uznaje go w całości lub części, albo stwierdza niedopuszczalność zarzutu, m.in. gdy był on już przedmiotem odrębnego postępowania (art. 34 § 2 upea). Na postanowienie wierzyciela przysługuje skarga do sądu administracyjnego. W przypadku należności pieniężnych, gdy dopuszczalne jest powództwo sądowe, zobowiązany może wnieść powództwo, a wierzyciel żąda wstrzymania postępowania (art. 35a upea).
Środki egzekucyjne dotyczące należności pieniężnych
Środkami egzekucyjnymi są m.in. egzekucja z ruchomości, z wynagrodzenia za pracę, z rachunków bankowych, z wierzytelności, z praw majątkowych oraz z nieruchomości. Wybór środka należy do organu egzekucyjnego, który ma obowiązek stosować najmniej uciążliwy środek. Egzekucja z nieruchomości wymaga odrębnego tytułu wykonawczego, a w przypadku majątku wspólnego - kolejnego tytułu (art. 26ca upea). Przy podziale sumy uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości uczestniczą wierzyciele, którzy zgłosili się w terminie, oraz osoby, które nabyły prawa przed zajęciem (art. 115c upea).
Zbieg egzekucji, zawieszenie i umorzenie
Zbieg egzekucji ma miejsce, gdy o tę samą należność prowadzi egzekucję więcej niż jeden organ. Wówczas postępowanie prowadzi organ właściwy według pierwszeństwa wszczęcia. Zawieszenie postępowania następuje m.in. na żądanie wierzyciela, z powodu śmierci zobowiązanego lub z innych przyczyn wskazanych w ustawie. Umorzenie postępowania następuje w przypadkach wymienionych w art. 59 upea, m.in. gdy egzekucja jest niedopuszczalna, obowiązek jest niewykonalny, tytuł ma braki, zmarł zobowiązany, a obowiązek jest ściśle związany z jego osobą, lub gdy zawieszone postępowanie nie zostało podjęte w ciągu 12 miesięcy od żądania wierzyciela (art. 59 § 1 pkt 5 upea).
Opłaty egzekucyjne i manipulacyjne
Opłata egzekucyjna stanowi dochód budżetu państwa i jest pobierana od zobowiązanego. Jej wysokość zależy od rodzaju egzekwowanej należności i etapu postępowania. Opłata manipulacyjna pobierana jest w przypadku egzekucji z rachunków bankowych lub innych praw majątkowych. Wysokość opłat określa rozporządzenie, a w 2026 r. opłata egzekucyjna wynosi 10% wyegzekwowanej należności, jednak nie mniej niż 50 zł i nie więcej niż 5000 zł (stan na 2026 r.). Opłata manipulacyjna wynosi 5% wartości należności, nie mniej niż 20 zł i nie więcej niż 1000 zł (stan na 2026 r.).
Egzekucja z majątku wspólnego
Jeżeli odpowiedzialność zobowiązanego obejmuje majątek wspólny małżonków, egzekucja może być prowadzona z tego majątku. Wierzyciel musi wskazać we wniosku egzekucyjnym dane małżonka (art. 1e pkt 4a upea). Do egzekucji z nieruchomości wchodzącej w skład majątku wspólnego konieczny jest kolejny tytuł wykonawczy (art. 26ca § 1 pkt 1 upea). W tytule tym należy wskazać dane małżonka zobowiązanego.
Na czym najczęściej się potykają
- Mylenie upomnienia z tytułem wykonawczym: upomnienie jest wysyłane przed egzekucją, a tytuł wykonawczy jest podstawą wszczęcia egzekucji.
- Błędne przyjmowanie, że zarzuty wnosi się do sądu: zarzuty wnosi się do organu egzekucyjnego, a wierzyciel je rozpatruje.
- Nieznajomość terminu 7 dni z upomnienia: to termin na wykonanie obowiązku, a nie na wniesienie środka zaskarżenia.
- Pomijanie obowiązku zawiadomienia o zmianie adresu: po doręczeniu upomnienia do wierzyciela, a po doręczeniu tytułu - do organu egzekucyjnego.
- Nieodróżnianie dalszego tytułu wykonawczego od kolejnego tytułu: dalszy tytuł dotyczy egzekucji prowadzonej przez inny organ, a kolejny - egzekucji z majątku wspólnego lub hipoteki.
- Błędne określanie momentu wszczęcia egzekucji: dla wierzyciela niebędącego organem egzekucyjnym jest to doręczenie wniosku i tytułu organowi, a dla wierzyciela będącego organem - podpisanie tytułu.
- Nieznajomość przesłanek umorzenia z art. 59 upea, zwłaszcza terminu 12 miesięcy zawieszenia na żądanie wierzyciela.
- Mylenie opłaty egzekucyjnej z manipulacyjną: opłata egzekucyjna dotyczy ogólnie egzekucji, a manipulacyjna - czynności z rachunkami bankowymi.
Pamiętaj, że egzamin sprawdza przede wszystkim umiejętność zastosowania przepisów do konkretnych stanów faktycznych. Ćwicz na przykładach, w których musisz określić, czy tytuł wykonawczy jest prawidłowy, czy zarzut jest dopuszczalny, albo jakie środki egzekucyjne można zastosować.