Prawo celne wchodzi w zakres egzaminu na doradcę podatkowego na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 6 ustawy o doradztwie podatkowym. Obejmuje zarówno regulacje unijne (unijny kodeks celny), jak i krajowe przepisy wykonawcze oraz ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej. Poniżej przedstawiam najważniejsze zagadnienia, na które musisz zwrócić uwagę, oraz typowe błędy, jakie popełniają kandydaci.
Unijny kodeks celny i krajowe Prawo celne
Unijny kodeks celny (UKC) to rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013, które stanowi podstawę regulacji celnych w Unii Europejskiej. W Polsce obok UKC obowiązuje ustawa - Prawo celne (Dz.U. 2024 poz. 1373) oraz przepisy ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U. 2025 poz. 1131). Na egzaminie musisz znać przede wszystkim: obszar celny, przedstawicielstwo celne, zgłoszenie celne, procedury celne i szczególne, dług celny i jego zabezpieczenie, wartość celną i pochodzenie towaru, taryfę celną i TARIC, wiążące informacje taryfowe i o pochodzeniu, upoważnionego przedsiębiorcę AEO, kontrolę celną i postępowanie w sprawach celnych.
Obszar celny i przedstawicielstwo celne
Obszar celny Unii obejmuje terytoria państw członkowskich, z wyjątkami określonymi w UKC. Przedstawicielstwo celne to działalność polegająca na reprezentowaniu osoby przed organami celnymi w celu dokonania czynności przewidzianych przepisami prawa celnego. W Polsce przedstawicielem celnym może być osoba fizyczna lub prawna, która uzyskała licencję. Na egzaminie zwróć uwagę na wymogi formalne dotyczące ustanowienia przedstawiciela oraz na to, że przedstawiciel działa w imieniu i na rzecz osoby reprezentowanej, chyba że przepisy stanowią inaczej.
Zgłoszenie celne
Zgłoszenie celne to czynność, przez którą osoba wyraża wolę objęcia towaru procedurą celną. Zgodnie z art. 19 ustawy - Prawo celne, minister właściwy do spraw finansów publicznych określa szczegółowe wymogi, jakie powinno spełniać zgłoszenie celne, w tym dokonywane z wykorzystaniem systemu teleinformatycznego. Organ celny odmawia przyjęcia zgłoszenia celnego, jeżeli nie odpowiada ono wymogom formalnym, nie są spełnione warunki do objęcia towaru wnioskowaną procedurą celną lub objęcie towaru tą procedurą nie może nastąpić z powodu obowiązujących zakazów lub ograniczeń (art. 21 ust. 1 ustawy - Prawo celne). Przepis ten stosuje się odpowiednio do zgłoszenia do powrotnego wywozu (art. 21 ust. 2). Pamiętaj, że odmowa przyjęcia zgłoszenia musi być uzasadniona i wskazywać przyczyny.
Procedury celne i szczególne
Procedury celne to m.in.: dopuszczenie do obrotu, tranzyt, składowanie, uszlachetnianie czynne, przetwarzanie pod kontrolą celną, odprawa czasowa, uszlachetnianie bierne i wywóz. Procedury szczególne obejmują m.in. tranzyt, składowanie, uszlachetnianie i przetwarzanie. Na egzaminie często pojawiają się pytania o warunki stosowania poszczególnych procedur, a także o to, kiedy powstaje dług celny w przypadku nieprzestrzegania przepisów dotyczących danej procedury. Zgodnie z UKC, dług celny w przywozie powstaje w momencie nieprzestrzegania przepisów, jeżeli towary podlegają opłatom celnym przywozowym.
Dług celny i jego zabezpieczenie
Dług celny to zobowiązanie do uiszczenia należności celnych przywozowych lub wywozowych. Powstaje on w przypadkach określonych w UKC, m.in. w przywozie towarów objętych procedurą celną, jeżeli nie przestrzegano przepisów dotyczących tej procedury. Zabezpieczenie długu celnego może być wymagane przez organy celne. Zgodnie z art. 52 ustawy - Prawo celne, gwarantem zatwierdzonym przez organy celne może być osoba wpisana do wykazu gwarantów prowadzonego przez Szefa Krajowej Administracji Skarbowej. Wpis do wykazu wymaga m.in. siedziby na obszarze celnym Unii oraz prowadzenia działalności bankowej lub ubezpieczeniowej na terytorium kraju. Na egzaminie zwróć uwagę na to, że zabezpieczenie może być złożone w formie gotówki, poręczenia lub gwarancji, a także na zasady zwolnienia z obowiązku zabezpieczenia.
Wartość celna i pochodzenie towaru
Wartość celna to wartość transakcyjna, czyli cena faktycznie zapłacona lub należna za towary sprzedane w celu wywozu na obszar celny Unii. Do wartości celnej dolicza się m.in. koszty transportu, ubezpieczenia i załadunku. Pochodzenie towaru może być preferencyjne lub niepreferencyjne. Preferencyjne pochodzenie uprawnia do korzystania z obniżonych stawek celnych lub zwolnień na podstawie umów międzynarodowych. Niepreferencyjne pochodzenie ma znaczenie dla stosowania środków polityki handlowej, np. ceł antydumpingowych. Na egzaminie musisz umieć wskazać zasady ustalania wartości celnej oraz kryteria pochodzenia towarów.
Taryfa celna i TARIC
Taryfa celna to zestawienie stawek celnych stosowanych do towarów przywożonych na obszar celny Unii. TARIC (Taryfa Zintegrowana Wspólnot Europejskich) to baza danych zawierająca m.in. stawki celne, środki polityki handlowej i zakazy oraz ograniczenia. Znajomość struktury taryfy celnej i TARIC jest niezbędna do prawidłowego klasyfikowania towarów. Na egzaminie możesz spotkać się z pytaniami o to, jakie informacje zawiera TARIC oraz jakie są zasady klasyfikacji towarów według Nomenklatury Scalonej.
Wiążące informacje taryfowe i o pochodzeniu
Wiążąca informacja taryfowa (WIT) to decyzja wydawana przez organy celne, która potwierdza klasyfikację taryfową towaru. Wiążąca informacja o pochodzeniu (WIP) potwierdza pochodzenie towaru. Od 1 lipca 2023 r. właściwym organem do wydawania WIT i WIP jest Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej (art. 16 ustawy z dnia 26 maja 2023 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz niektórych innych ustaw). WIT i WIP są wiążące dla organów celnych wobec osoby, której dotyczą, przez okres 3 lat (WIT) i 3 lat (WIP), chyba że ulegną zmianie przepisy lub zostaną stwierdzone błędy. Na egzaminie zwróć uwagę na przesłanki uchylenia lub zmiany WIT i WIP.
Upoważniony przedsiębiorca AEO
Upoważniony przedsiębiorca (AEO) to status przyznawany przez organy celne podmiotom spełniającym określone warunki, takie jak: przestrzeganie przepisów prawa celnego, odpowiedni poziom kontroli wewnętrznej, stabilność finansowa i kompetencje zawodowe. AEO uprawnia do korzystania z uproszczeń celnych, np. mniejszej liczby kontroli fizycznych. Na egzaminie musisz znać rodzaje AEO (AEO-C, AEO-S, AEO-F) oraz korzyści z tego statusu.
Kontrola celna i postępowanie w sprawach celnych
Kontrola celna może być przeprowadzana przez organy celne na podstawie przepisów ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej. Zgodnie z art. 64 tej ustawy, w ramach kontroli celno-skarbowej przysługuje m.in. prawo do żądania udostępniania dokumentów, wstępu na grunt i do budynków, dokonywania oględzin, przesłuchiwania świadków, przeszukiwania lokali, zasięgania opinii biegłych oraz badania towarów. Postępowanie w sprawach celnych toczy się na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Na egzaminie możesz spotkać się z pytaniami o uprawnienia organów celnych podczas kontroli oraz o zasady prowadzenia postępowania.
Na czym najczęściej się potykają
Kandydaci często mylą przesłanki odmowy przyjęcia zgłoszenia celnego z przesłankami odmowy objęcia towaru procedurą celną. Pamiętaj, że art. 21 ust. 1 ustawy - Prawo celne wymienia trzy odrębne przesłanki: brak wymogów formalnych, niespełnienie warunków do objęcia procedurą oraz obowiązujące zakazy lub ograniczenia. Kolejną pułapką jest mylenie długu celnego w przywozie i w wywozie. Dług celny w przywozie powstaje, gdy towary nie zostały objęte procedurą celną lub nie przestrzegano przepisów dotyczących procedury, natomiast dług celny w wywozie powstaje w przypadku nieprzestrzegania przepisów dotyczących wywozu. Zwróć też uwagę na terminy: WIT i WIP są ważne przez 3 lata, a nie 5 lat, jak niektórzy błędnie twierdzą. Ponadto, od 1 lipca 2023 r. to Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej, a nie Szef Krajowej Administracji Skarbowej, wydaje WIT i WIP. Wreszcie, nie zapominaj, że depozyt celny to instytucja czasowego przechowywania towarów, a nie magazyn czasowego składowania - to dwie różne instytucje.