Postępowanie przed sądami administracyjnymi to obszar, w którym doradca podatkowy występuje jako pełnomocnik strony. Egzamin sprawdza nie tylko znajomość przepisów, ale także umiejętność ich zastosowania w praktyce. Poniżej omawiam kluczowe zagadnienia: ustrój sądów, skargę, autokontrolę, wstrzymanie wykonania, wyroki, skargę kasacyjną, zażalenie, prawo pomocy i koszty. Wskazuję też pułapki, w które najczęściej wpadają zdający.
Ustrój i właściwość sądów administracyjnych
Sądami administracyjnymi są Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) oraz wojewódzkie sądy administracyjne (WSA) - art. 2 p.u.s.a. WSA tworzy się dla jednego lub większej liczby województw (art. 16 § 1 p.u.s.a.). NSA sprawuje nadzór nad działalnością WSA w zakresie orzekania, rozpoznaje środki odwoławcze i podejmuje uchwały wyjaśniające zagadnienia prawne (art. 15 § 1 p.p.s.a.).
Właściwość rzeczowa NSA obejmuje: rozpoznawanie środków odwoławczych od orzeczeń WSA, podejmowanie uchwał mających na celu wyjaśnienie przepisów prawnych, których stosowanie wywołało rozbieżności w orzecznictwie, oraz uchwał zawierających rozstrzygnięcie zagadnień prawnych budzących poważne wątpliwości w konkretnej sprawie (art. 15 § 1 pkt 1-3 p.p.s.a.). NSA rozstrzyga także spory kompetencyjne (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.) i inne sprawy na mocy odrębnych ustaw.
Skarga do WSA - wymogi, termin, tryb
Skarga jest podstawowym środkiem zaskarżenia decyzji i postanowień organów administracji publicznej. Wymogi formalne skargi określa art. 57 p.p.s.a. - musi ona odpowiadać wymogom pisma w postępowaniu sądowym, zawierać wskazanie zaskarżonego aktu, zarzuty oraz uzasadnienie. Skargę wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie jest przedmiotem skargi, w terminie 30 dni od dnia doręczenia skarżącemu decyzji lub postanowienia (art. 53 § 1 p.p.s.a.).
Po wniesieniu skargi organ administracji publicznej może dokonać autokontroli - uwzględnić skargę w całości, jeżeli nie narusza to prawa, w terminie 30 dni od dnia jej otrzymania (art. 54 § 3 p.p.s.a.). Jeżeli organ nie uwzględni skargi, przekazuje ją sądowi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę.
Wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu
Wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego aktu. Strona może jednak złożyć wniosek o wstrzymanie wykonania aktu, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków (art. 61 § 1 p.p.s.a.). Sąd może wstrzymać wykonanie aktu w całości lub w części, a także wstrzymać wykonanie czynności. Postanowienie w tej sprawie może być wydane na posiedzeniu niejawnym.
Wyroki i ich związanie
Wojewódzki sąd administracyjny po rozpoznaniu skargi wydaje wyrok. Wyrok uwzględniający skargę wiąże organ administracji publicznej - organ jest obowiązany do wykonania wyroku w terminie 30 dni od dnia doręczenia mu odpisu prawomocnego wyroku (art. 154 § 1 p.p.s.a.). Wyrok sądu ma powagę rzeczy osądzonej - nie można w tej samej sprawie ponownie wystąpić do sądu.
Skarga kasacyjna - przymus adwokacko-radcowski
Od wyroku WSA przysługuje skarga kasacyjna do NSA (art. 173 § 1 p.p.s.a.). Skargę kasacyjną może wnieść strona lub uczestnik postępowania. Obowiązuje przymus adwokacko-radcowski - skargę kasacyjną musi sporządzić i podpisać adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy (art. 175 § 1 p.p.s.a.). Doradca podatkowy ma uprawnienie do sporządzania skarg kasacyjnych w sprawach dotyczących zobowiązań podatkowych - wynika to z art. 20 ust. 1 pkt 5 ustawy o doradztwie podatkowym. Skarga kasacyjna powinna być wniesiona w terminie 30 dni od dnia doręczenia wyroku z uzasadnieniem (art. 177 § 1 p.p.s.a.).
Skarga kasacyjna musi spełniać wymogi określone w art. 176 p.p.s.a.: powinna zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Podstawy kasacyjne są ograniczone - można powoływać się na naruszenie prawa materialnego lub przepisów postępowania, jeżeli mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, jeżeli skarga jest oczywiście bezzasadna (art. 182 § 1 p.p.s.a.). Wyrok NSA oddalający skargę kasacyjną wymaga uzasadnienia z urzędu - uzasadnienie zawiera ocenę zarzutów skargi (art. 193 p.p.s.a.).
Zażalenie
Zażalenie przysługuje na postanowienia WSA i NSA. W postępowaniu kasacyjnym zażalenie przysługuje na postanowienia kończące postępowanie, np. o odrzuceniu skargi kasacyjnej (art. 180 p.p.s.a.) lub o umorzeniu postępowania kasacyjnego (art. 178a p.p.s.a.). Zażalenie wnosi się w terminie 7 dni od doręczenia postanowienia (art. 194 § 1 p.p.s.a.). Odpowiedź na zażalenie może być wniesiona wprost do NSA w terminie 7 dni od doręczenia zażalenia (art. 195 § 1 p.p.s.a.).
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 197 § 1 p.p.s.a.). W sprawach, w których zażalenie dotyczy wyłączenia sędziego, NSA rozpoznaje je w składzie 7 sędziów losowanych spośród całego składu NSA, w terminie 2 tygodni od dnia wniesienia zażalenia (art. 17 § 17 p.u.s.a.).
Prawo pomocy i koszty
Prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek, jeżeli nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny (art. 243 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 p.p.s.a.).
Koszty postępowania obejmują wpis, opłaty kancelaryjne oraz koszty przejazdów i korespondencji. Wpis od skargi kasacyjnej wynosi 50% wpisu od skargi, nie mniej jednak niż 100 zł (art. 231 p.p.s.a.). W razie oddalenia skargi kasacyjnej strona, która ją wniosła, obowiązana jest zwrócić niezbędne koszty postępowania kasacyjnego poniesione przez organ lub skarżącego (art. 204 p.p.s.a.).
Na czym najczęściej się potykają
- Mylenie terminów: skarga do WSA - 30 dni od doręczenia decyzji, skarga kasacyjna - 30 dni od doręczenia wyroku z uzasadnieniem, zażalenie - 7 dni od doręczenia postanowienia. Te terminy są często mylone.
- Przymus adwokacko-radcowski: wielu kandydatów uważa, że doradca podatkowy może sporządzić skargę kasacyjną tylko w sprawach podatkowych - to prawda, ale egzamin sprawdza, czy wiesz, że w innych sprawach wymagany jest adwokat lub radca prawny.
- Autokontrola organu: organ ma 30 dni na uwzględnienie skargi, a nie 14 czy 7. Często zdający mylą ten termin z terminem na odpowiedź na skargę.
- Wstrzymanie wykonania: nie jest automatyczne - wymaga wniosku strony i wykazania przesłanek. Często zdający zakładają, że skarga wstrzymuje wykonanie decyzji.
- Zażalenie do NSA: pamiętaj, że na postanowienie WSA o odrzuceniu skargi kasacyjnej przysługuje zażalenie do NSA, ale na postanowienie NSA o odrzuceniu skargi kasacyjnej - już nie.
- Uchwały NSA: uchwały podejmowane w składzie 7 sędziów mają moc zasady prawnej, ale tylko wtedy, gdy zostały podjęte w trybie art. 269 p.p.s.a. - nie każda uchwała jest wiążąca dla składów orzekających.