Zakres dziedziny "Doradztwo podatkowe i etyka zawodowa" obejmuje nie tylko przepisy ustawy o doradztwie podatkowym, ale także zasady etyki zawodowej i praktyczne aspekty wykonywania zawodu. Egzamin sprawdza znajomość czynności doradztwa podatkowego, kręgu osób uprawnionych do ich wykonywania, warunków wpisu na listę doradców podatkowych, przebiegu egzaminu i praktyki, form wykonywania zawodu, tajemnicy zawodowej, obowiązkowego ubezpieczenia OC, doskonalenia zawodowego, samorządu zawodowego oraz odpowiedzialności dyscyplinarnej. Poniżej przedstawiamy najważniejsze zagadnienia, ze szczególnym uwzględnieniem zmian obowiązujących od 1 lipca 2026 r.
Czynności doradztwa podatkowego i krąg uprawnionych
Zgodnie z art. 2 ustawy o doradztwie podatkowym (Dz.U. 2021 poz. 2117), czynności doradztwa podatkowego obejmują: udzielanie podatnikom, płatnikom i inkasentom porad, opinii i wyjaśnień dotyczących ich obowiązków podatkowych, a także występowanie w ich sprawach przed organami administracji publicznej i sądami w zakresie prawa podatkowego. Czynności te mogą być wykonywane wyłącznie przez doradców podatkowych, adwokatów, radców prawnych, a także - w ograniczonym zakresie - przez biegłych rewidentów i notariuszy (art. 3 ustawy). Należy pamiętać, że ustawa określa również czynności, które nie stanowią doradztwa podatkowego, np. sporządzanie zeznań podatkowych (art. 2 ust. 2).
Krąg uprawnionych do wykonywania zawodu doradcy podatkowego jest ściśle związany z wpisem na listę doradców podatkowych. Wpis na listę jest warunkiem koniecznym do wykonywania zawodu, z wyjątkiem osób wykonujących inne wolne zawody prawnicze, które mogą świadczyć czynności doradztwa podatkowego bez wpisu, ale podlegają odpowiednim przepisom ustawy (np. obowiązkowi ubezpieczenia OC).
Warunki wpisu na listę doradców podatkowych
Warunki wpisu na listę doradców podatkowych określa art. 6 ust. 1 ustawy. Osoba fizyczna może być wpisana na listę, jeśli łącznie spełnia następujące warunki: posiada pełną zdolność do czynności prawnych, korzysta z pełni praw publicznych, jest nieskazitelnego charakteru i daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu, posiada wyższe wykształcenie, odbyła w Polsce sześciomiesięczną praktykę zawodową, złożyła z wynikiem pozytywnym egzamin na doradcę podatkowego oraz wystąpiła z wnioskiem o wpis na listę nie później niż w okresie 3 lat od spełnienia warunku pozytywnego zdania egzaminu (art. 6 ust. 1 pkt 8).
Ustawa przewiduje również alternatywne ścieżki wpisu. Zgodnie z art. 6 ust. 2, na listę mogą być wpisane osoby, które spełniają warunki określone w ust. 1 pkt 2-5 (tj. zdolność do czynności prawnych, pełnia praw publicznych, nieskazitelny charakter, wyższe wykształcenie) oraz są członkami Państwowej Komisji Egzaminacyjnej do Spraw Doradztwa Podatkowego albo posiadają stopień naukowy doktora habilitowanego nauk prawnych lub ekonomicznych w zakresie prawa finansowego lub finansów. W tym przypadku nie jest wymagana praktyka ani egzamin.
Ponadto, na podstawie art. 6 ust. 3, wpis mogą uzyskać osoby, których kwalifikacje zostały uznane zgodnie z ustawą o zasadach uznawania kwalifikacji zawodowych nabytych w państwach członkowskich UE, pod warunkiem spełnienia warunków z ust. 1 pkt 2 i 3 oraz złożenia wniosku w terminie 12 miesięcy od doręczenia decyzji o uznaniu kwalifikacji.
Egzamin na doradcę podatkowego i praktyka
Egzamin na doradcę podatkowego jest przeprowadzany przez Państwową Komisję Egzaminacyjną do Spraw Doradztwa Podatkowego. Zgodnie z art. 21 ustawy, do egzaminu dopuszczana jest osoba spełniająca warunki określone w art. 6 ust. 1 pkt 2, 3 i 5 (zdolność do czynności prawnych, pełnia praw publicznych, wyższe wykształcenie). Od 1 lipca 2026 r. egzamin został zreformowany na podstawie rozporządzenia Ministra Finansów i Gospodarki z dnia 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 829).
Nowy egzamin składa się z części pisemnej i ustnej. Część pisemna obejmuje 60 pytań testowych rozwiązywanych w czasie 70 minut, z punktacją +2 za poprawną odpowiedź, -1 za błędną i 0 za brak odpowiedzi. Próg zaliczenia wynosi 80% punktów możliwych do uzyskania. Dodatkowo część pisemna zawiera dwa zadania otwarte (wystąpienie do organu lub sądu oraz opinia podatkowa) rozwiązywane w czasie 300 minut. Część ustna to 5 pytań, na które kandydat odpowiada w czasie 40 minut. Szczegółowe zasady przeprowadzania egzaminu określa rozporządzenie, w tym tryb składania wniosków przez e-Doradcę (art. 24b ustawy).
Praktyka zawodowa, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 6, odbywa się po zdaniu egzaminu, u doradców podatkowych lub w spółkach doradztwa podatkowego. Jej celem jest zapoznanie się z wykonywaniem doradztwa podatkowego. Szczegółowe warunki odbywania praktyki określa minister właściwy do spraw finansów publicznych w drodze rozporządzenia (art. 21 ust. 5).
Formy wykonywania zawodu, tajemnica zawodowa i ubezpieczenie OC
Doradca podatkowy może wykonywać zawód w formie indywidualnej działalności gospodarczej, spółki cywilnej, spółki jawnej, partnerskiej lub komandytowej, a także w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (art. 4 ustawy). W przypadku spółek kapitałowych, czynności doradztwa podatkowego mogą być wykonywane wyłącznie przez doradców podatkowych zatrudnionych w spółce.
Tajemnica zawodowa doradcy podatkowego jest uregulowana w art. 37 ustawy. Doradca podatkowy jest obowiązany zachować w tajemnicy wszystkie fakty i informacje, o których powziął wiadomość w związku z wykonywaniem czynności doradztwa podatkowego. Obowiązek ten nie może być ograniczony w czasie, a naruszenie tajemnicy zawodowej stanowi podstawę odpowiedzialności dyscyplinarnej.
Obowiązkowe ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej doradców podatkowych reguluje art. 44 ustawy. Doradca podatkowy jest obowiązany do zawarcia umowy ubezpieczenia OC za szkody wyrządzone przy wykonywaniu czynności doradztwa podatkowego. Zakres i warunki ubezpieczenia określa rozporządzenie wydane na podstawie art. 46 ustawy. Niedopełnienie obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia stanowi podstawę odpowiedzialności dyscyplinarnej (art. 64 ust. 1a pkt 3).
Doskonalenie zawodowe
Obowiązek doskonalenia zawodowego wynika z art. 36 pkt 2 ustawy. Doradca podatkowy jest obowiązany do podnoszenia kwalifikacji zawodowych w formach określonych przez Krajową Radę Doradców Podatkowych. Nowe przepisy wprowadzone ustawą z dnia 4 grudnia 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 1882) nałożyły na doradców obowiązek uzupełnienia wiedzy w zakresie dziedzin, o których mowa w art. 20 ust. 1 pkt 4a i 4b (tj. m.in. w zakresie cen transferowych i międzynarodowego prawa podatkowego). Zgodnie z art. 25 ustawy zmieniającej, doradcy wpisani na listę przed dniem wejścia w życie ustawy (tj. przed 1 lipca 2026 r.) mają obowiązek uzupełnić wiedzę w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy, jeśli wykonują zawód, lub od dnia podjęcia wykonywania zawodu, jeśli go nie wykonują. Doradcy wpisani po dniu wejścia w życie ustawy, którzy zdali egzamin przed 1 lipca 2026 r., mają obowiązek uzupełnienia wiedzy w terminie 12 miesięcy od dnia wpisu na listę lub od dnia podjęcia wykonywania zawodu (art. 25 ust. 2). Ponadto, w terminie 30 dni od upływu powyższych terminów, doradca ma obowiązek poinformować Krajową Radę Doradców Podatkowych o sposobie zrealizowania obowiązku (art. 25 ust. 3).
Samorząd zawodowy i odpowiedzialność dyscyplinarna
Samorząd doradców podatkowych tworzą Krajowa Izba Doradców Podatkowych oraz regionalne izby doradców podatkowych. Organami Krajowej Izby są m.in. Krajowa Rada Doradców Podatkowych, Krajowy Zjazd Doradców Podatkowych oraz Krajowy Sąd Dyscyplinarny. Krajowa Rada Doradców Podatkowych prowadzi listę doradców podatkowych oraz sprawuje nadzór nad wykonywaniem zawodu (art. 7 i nast. ustawy).
Odpowiedzialność dyscyplinarna doradców podatkowych jest uregulowana w art. 64 ustawy. Doradcy podatkowi ponoszą odpowiedzialność dyscyplinarną za niewykonanie lub nienależyte wykonanie obowiązków zawodowych określonych prawem oraz za czyny sprzeczne z zasadami etyki zawodowej. Ponadto odpowiedzialność ta obejmuje m.in. nieprzestrzeganie obowiązków określonych w art. 7 ust. 7 i art. 30, wykonywanie czynności doradztwa podatkowego z naruszeniem zasad określonych w art. 31 ust. 1, niedopełnienie obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia OC oraz wykonywanie czynności wbrew przepisom art. 44b ust. 1 (dotyczącym zakazu łączenia funkcji).
Kary dyscyplinarne to: upomnienie, nagana, zawieszenie prawa wykonywania zawodu na okres od 6 miesięcy do 3 lat oraz pozbawienie prawa wykonywania zawodu. Wymierzenie kary pozbawienia prawa wykonywania zawodu pociąga za sobą skreślenie z listy doradców podatkowych (art. 64 ust. 3).
Na czym najczęściej się potykają
Przygotowując się do egzaminu, zwróć szczególną uwagę na następujące pułapki:
Terminy związane z wpisem na listę: Wniosek o wpis na listę należy złożyć nie później niż w okresie 3 lat od zdania egzaminu (art. 6 ust. 1 pkt 8). Po tym terminie konieczne jest ponowne zdawanie egzaminu, chyba że zachodzi jedna z przesłanek z art. 86 ust. 4 (np. wykonywanie czynności doradztwa przez 8 lat).
Warunkowy wpis na listę: Zgodnie z art. 86 ustawy, wpis na listę może mieć charakter warunkowy, jeśli doradca nie spełnia warunku odbycia praktyki (art. 6 ust. 1 pkt 6). Wówczas ma 8 lat na uzupełnienie praktyki, a w razie niespełnienia tego warunku zostaje skreślony z listy.
Nowe dziedziny egzaminacyjne: Od 1 lipca 2026 r. zakres egzaminu obejmuje dodatkowe dziedziny (art. 20 ust. 1 pkt 4a i 4b). Osoby, które zdały egzamin przed tą datą, ale uzyskały wpis po 1 lipca 2026 r., muszą uzupełnić wiedzę w tych dziedzinach w ciągu 12 miesięcy od wpisu lub podjęcia wykonywania zawodu. Pytanie przykładowe dotyczy doradcy wpisanego 15 marca 2026 r., który zdał egzamin przed 1 lipca 2026 r. - w takim przypadku termin uzupełnienia wiedzy liczy się od dnia wpisu, czyli od 15 marca 2026 r., a nie od dnia wejścia w życie nowelizacji.
Ograniczony zakres egzaminu: Ustawa przewiduje możliwość zdawania egzaminu w ograniczonym zakresie dla osób wykonujących niektóre zawody (np. adwokatów, radców prawnych) - art. 20 ust. 2 i 5. Jednak nie każdy adwokat może skorzystać z tego uprawnienia; wymagane jest spełnienie określonych warunków, np. odpowiedniego stażu. W przykładowym pytaniu adwokat z pięcioletnim stażem chce zdawać egzamin w ograniczonym zakresie - czy to możliwe? Należy sprawdzić, czy ustawa wymaga dłuższego stażu (np. 5 lat to za mało, jeśli wymagane jest 8 lat). Zgodnie z art. 20 ust. 2, z ograniczonego egzaminu mogą skorzystać osoby, które wykonują zawód adwokata, radcy prawnego, notariusza lub biegłego rewidenta i mają co najmniej 5-letni staż zawodowy w tych zawodach. Zatem adwokat z 5-letnim stażem może skorzystać z tego uprawnienia.
Etyka zawodowa: Zasady etyki zawodowej doradców podatkowych są określone w Kodeksie Etyki Doradcy Podatkowego. Egzamin sprawdza znajomość tych zasad w kontekście konkretnych sytuacji, np. gdy adwokat wykonuje zawód doradcy podatkowego - wówczas obowiązują go zarówno zasady etyki adwokackiej, jak i etyki doradcy podatkowego, ale w zakresie wykonywania czynności doradztwa podatkowego wiążące są zasady etyki doradcy podatkowego. Pytanie przykładowe dotyczy właśnie tej kolizji - należy wskazać, że dla doradcy podatkowego wiążące są zasady etyki zawodowej doradców podatkowych, nawet jeśli jest jednocześnie adwokatem.
Doskonalenie zawodowe: Brak uczestnictwa w doskonaleniu zawodowym może skutkować odpowiedzialnością dyscyplinarną, ale nie automatycznym zawieszeniem prawa wykonywania zawodu. Kary dyscyplinarne są wymierzone przez sąd dyscyplinarny. W przykładowym pytaniu doradca nie uczestniczył w doskonaleniu - konsekwencją może być wszczęcie postępowania dyscyplinarnego, ale nie natychmiastowe skreślenie z listy.
Pamiętaj, że przepisy ulegają częstym zmianom, dlatego zawsze sprawdzaj aktualny stan prawny. Powodzenia na egzaminie!